Reports

 Akademik M.Nağıyev adına Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutunun

2016-cı il üzrə elmi və elmi-təşkilati fəaliyyəti haqqında

 

H E S A B A T

(direktorluq hesabatı)

 

Hesabat dövründə İnstitutda elmi-tədqiqat işləri aşağıda göstərilən 3 problem üzrə aparılmış 8 mövzunun, 32 işi üzrə  39  mərhələsi yerinə yetirilmişdir.

 

 

Qeyri-üzvi kimya

 

Bu istiqamət üzrə elmi-tədqiqat işləri 1 problem üzrə aparılmışdir.

Problem         

Mineral və bərpa olunan xammal emalının fiziki-kimyəvi əsasları və yeni qeyri-üzvi funksional materialların sintezi

 

Bu problem üzrə (3 mövzu, 13 iş, 16 mərhələ) alınan nəticələrdən aşağıdakılara diqqət yetirmək olar:

 

– Zəylik yatağından götürülmüş alunitin sulfat turşusu ilə işlənməsi yerinə yetirilmişdir. Dehidratlaşdırıcı yanma nəticəsində alınan alunit yanığının sulfat turşusu ilə emalı, alüminium birləşmələrinin məhlula çıxarılmasının optimal şəraitlərinin öyrənilməsi üzrə alüminium birləşmələrinin məhlula keçməsi dərəcəsinin alunitin dehidratlaşma  vaxtından və temperaturundan, yanığın həll olmasının temperatur və həllolma müddətindən, turşunun qatılığından asılılığı müəyyən edilmişdir, belə ki, alüminiumun məhlula keçməsinin maksimal çıxımı (97-98%) aşağıdakı optimal şəraitdə baş verdiyi müəyyən edilmişdir: 85-900C-də temperatur, 35%-li sulfat turşusu 45-50 dəqiqə müddətində, Al2O3-ün məhluldakı miqdarı 140 q/l, dəmirin miqdarı 5,6 q/l, SiO2 isə 0,4 q/l təşkil edir.

– xTiO2.yH2O polititanatların 600-9000C temperaturlarda  Na2SO4, K2SOvə bioaktiv xitozan (0.01 kütlə %)  modifikatorlardan istifadə etməklə gözərdilməsi ilə rutil, anastaz və brukit fazalarının alınması tədqiq edilmişdir. Müəyyən edilmişdir ki, xitozandan istifadə edildikdə 600-7000C-də anataz forma (tetraqonal sinqoniya) çoxluq təşkil edir (80%). 800-9000C intervalında közərdilmədən alınan kütlədə rutil forma  (kubik sinqoniya) çoxluq  təşkil edir (90%). Bioaktiv xitozanın polisaxarid fraqmentlərinin təsiri ilə anataz səthlərinin laylı quruluşlu funksilaşması baş verir.

 

– Daşkəsən  Filizsaflaşdırma  kombinatının tullantılarından qiymətli metalların  çıxarılmasının optimal parametr və rejimləri müəyyən edilmiş, Azərbaycanda ilk dəfə  olaraq filiz tullantılarından təbiətə ziyan vurmadan faydalı metalların yuma üsulu ilə hasilat texnologiyası işlənib hazırlanmışdır.

 

– Oksisulfid şüşələrin sulfid şüşələrə nisbətən termiki və kimyəvi cəhətdən davamlılığını nəzərə alıb hesabat dövründə  La2O3- As2S3- Ce2O3,  La2O3- As2S3- Sm2O3,  La2O3- As2S3- Er2O3 sistemlərində şüşə əmələgəlmə sahələrinin sərhədləri müəyyən edilmiş, yeni fazaların fiziki-kimyəvi və optiki xassələri öyrənilmişdir. Müəyyən olunmuşdur ki şüşə  əmələgəlmə sahəsi  lantanoidlərin  nüvəsinin yükünün artması istiqamətində azalır.Bu da lantanoid oksidlərinin  quruluşunda metal atomunun koordinasiya ədədinin dəyişməsi ilə əlaqədardır. Alınan şüşələr lazər şüalarının təsirinə davamlıdır. Raman spektrdə  As-S, La-O və  Er-O rabitələrinə məxsus zolaqların  intensivliyinin güclənməsi və spektrdə enerjinin böyük olan tərəfə qismən (180,220 və 370 sm-1) sürüşməsi  şüşələrdə kovalentliyin  güclənməsi və ehtimal ki yeni rabitələrin yaranması ilə izah oluna bilər.

 

– Sb2S3-PbSbS3 və (Bi2Se3)1-xMnx , CaGa2Se4-GaSe və As2Se3-CrSe sistemləri fiziki-kimyəvi analiz metodlarları vasitəsilə tədqiq edilmış və faza diaqramları qurulmuşdur. Bi2-xSbxT3-y-zSySez tərkibli ərintilərinin termoelektrik və (GaS)1-x(Se)x:Yb tərkibli ərintilərin dozimetrik xassələri öyrənilmişdir. (Bi2Te3)1-x (Sb2Te3)x bərk məhlul ərintilərində stibiumun nadir-torpaq elementləri ilə, tellurun isə selen və kükürdlə əvəz olunması ilə ilk dəfə alınmış Bi1.88Sb0,06Nd0,06Te2,82Se0,09S0,09 tərkibli  material 350 K-də yüksək termoelektrik effektivliyə (Z=3.52.103 K-1) malik olub, soyuducu sistemlərdə və termogeneratorlarda tətbiq oluna bilər.

 

– Ağır p-elementlər əsasında topoloji izolyator xassəli qarışıq laylı bəzi telluridlərin mükəmməl monokristalları yetişdirilmiş, beynəlxalq kollaboratorlarla birgə tədqiqi nəticəsində bu materialların terahers detektorlarda sahə-effekt tranzistorları kimi tətbiqinin mümkünlüyü müəyyən edilmiş və monokristallik layların nanopulcuqlarından yığılmış nanoantennalar əsasında skanedici sınaq qurğusu vasitəsilə müxtəlif qeyri-şəffaf  obyektlərin daxili görüntülərinin yüksək keyfiyyətli təsvirləri alınmışdır.

 

– Mingəçevir su anbarının sualtı polad  qurğularında mikrobioloji bakteriyaların və onların həyat fəaliyyətinin nəticəsi olan hidrogen sulfid korroziyası aşkar edilmişdir. Bu mikroorqanizmlər anaerob xassəli olub sudakı SO42-  ionları ilə  qidalanaraq  H2S ifraz etməklə, pittinq korroziyasına səbəb olurlar.

 

– Üzvi batareyalarda elektrod materialı kimi perspektivli material olan dördəvəzli  fenilendiaminlərin monomer və oliqomerlərinin, onların komplekslərinin alınma üsulları işlənib hazırlanmışdır.

 

– Heksametilferrosen və oktametilferrosen təkmilləşdirilmiş metodikə üzrə yüksək çıxımla sintez olunmuşlar. Heksametilferrosen və heksametilferrosenium sistemində baş verən elektron mübadilə reaksiyasının kinetik tədqiqatları nəticəsində müəyyən olunmuşdur ki, HmFс+HmFс+ əsasında hazırlanmış elektrod dönərlik və məhlulda davamlılıq baxımından ferrosen-ferrisinium elektrodundan daha perspektivli elektroddur.

 

– Reniumun(ІV) α-amin ß-oksipropion turşusu (serin) ilə ([MLH][ReX6], [MLH][Re2X8] və [LH]2[ReX6], [LH]2[Re2X8] (HX, X= Cl-, Br-)), manqanın(II) [MnL1L2(H2O)2]Cl2, [MnL1L2Cl2]  L1- 2-amin-3-hidroksipropion turşusu (HO2C-CH(NH2)CH2)OH və L2-karbamidlə(CH4N2O)), mis(II) kationunun dimetilsulfoksidlə [(CH3)2S=O]2CuCl2·2H2O, vanadium xloridin (C5H5)2VCl natrium pentakarbonil reniumla Na+Re(CO)-5 qarşılıqlı təsirindən (C5H5)2V-Re(CO)tərkibli bir sıra koordinasion birləşmələri sintez edilmiş, onların quruluş və xassələri müasir fiziki-kimyəvi metodlarla öyrənilmişdir.

 

– İki əsaslı aromatik karbon turşularının d-elementlərlə koordinasion polimerləri əsasında kompozit materiallar hazırlanmış və onların ağır neftlərin reoloji xassələrinə təsiri öyrənilərək, neftin kinematik özlülüyünün 60%-dən çox aşağı salınması müəyyən olunmuşdur.

 

 

Kimyəvi kinetika və kataliz, fiziki kimya

 

Bu istiqamət üzrə elmi-tədqiqat işləri 1 problem üzrə aparılmışdir. 

Problem  

Katalizin fundamental əsaslarının inkişaf etdirilməsi, yeni katalizatorların və adsorbentlərin yaradılması.

 

Bu problem üzrə (4 mövzu, 15 iş, 18 mərhələ) alınan nəticələrdən aşağıdakılara diqqət yetirmək olar:

 

– Metanın metanola oksidləşməsi prosesi üçün temperatura və oksidləşdiriciyə qarşı davamlı biomimetik katalizator – dəmirtetrafenilporfirin kompleksində fenil qruplarının H atomlarının halogenlə (F) əvəz olunmuş forması − 5,10,15,20-Tetrakis (Pentaflüorofenil)-21H, 23H-Fe(III)Cl kompleksindən istifadə edib, biomimetik katalizator sintez olunmuş və onun üzərində metanın hidrogen peroksidlə monooksidləşməsi prosesi üçün axınlı kvars reaktoru olan qurğu yığılmış, reaksiya məhsullarının qaz-maye xromotoqrafında analiz şəraitləri təyin edilmişdir.

 

– Piridinin azot 1-oksid ilə oksidləşməsi reaksiyasının sürətinə səthin və reaksiya zona həcminin (0,9-5,4sm-1 intervalda) təsirinin öyrənilməsinin eksperimental tədqiqi aparılmışdır. Reaktorun daxilində səthin və reaksiya zona həcminin (S/V-faktor) dəyişməsi reaksiya məhsullarının çıxımının azalmasına səbəb olur: S/V=0,9sm-1, S/V=2,0sm-1, S/V=3,2sm-1, S/V=5,4sm-1 qiymətlərində 2,2- və 2,3-dipiridillərin çıxımları müvafiq olaraq 20,5 və 21,9 küt%;14,3 və 19,3 küt%;15,4 və 17,1 küt%; 8,8 və 11,2 küt% təşkil etmişdir.

 

– Fülleren dudası, Fe- tetrafenilporfirin kompleksi  və nano-titan dioksid katalizatorları iştirakında  izopropilbenzolun  və tsikloheksenin oksidləşmə  reaksiyalarının  aparılması üçün  2 tip qurğu – qazometrik  və barbotaj tipli (havanın axını) istifadə olunmuşdur.  Fulleren C60 dudasının və anataz nano-TiO2 əlavələri kumolun molekulyar oksigenlə model oksidləşmə prosesini əsaslı sürətləndirir. Fe-tetrafenilporfirin kompleksi qatqıları* isə yalnız hidrogen peroksidlə aparılan kumolun  və tsikloheksenin oksidləşmə proseslərində güclü katalitik effekt göstərir.

Kumolun barbotaj tipli reaktorda katalitik (nano-TiO2-PC-500 + C60 dudası) oksidləşmə prosesi aparılmış və alınmış məhsullar  xromato-kütlə üsulu ilə analiz edilmişdir.

 

– Eksperimental və kinetik metodlarla eləcə də metal kationlarının oksigen atomları ilə rabitə enerjilərinin analizi nəticəsində naften karbohidrogenlərinin metal-seolit katalizatorları üzərində oksidləşdirici dehidrogenləşməsi reaksiyalarında alınan məhsulların hər biri üçün aktiv mərkəzlərin təbiəti və metal kationlarının rolu müəyyən edilmişdir. Bu aktiv mərkəzləri nəzərə almaqla reaksiyalar üçün mərhələli mexanizm təklif edilmiş və proseslərin nəzəri əsaslandırılmış kinetik modelləri işlənib hazırlanmışdır.

Kimya-texnoloji sistemlərin modelləşdirilməsi və optimal layihələşdirilməsi metodu əsasında, krekinq və piroliz qazlarının emalı kompleksinin tam riyazi modeli işlənib hazırlanmış, iqtisadi meyyar kimi gəlir norması seçilmiş və dinamik proqramlaşdırılma metodu ilə kompleksin proseslərinin optimal uzlaşdırılmış texnoloji rejimləri təyin edilmişdir.

 

– Xlorlu aromatik karbohidrogenlərin oksidləşməsi katalizatorların ümumi xarakteristikası öyrənilmişdir, Mo,P modifikasiyalı və SiO2 yaxud Al2O3 daşıyıcılı  oksovanadium sistemlərinin xlortoluolların (XT) qaz fazalı  selektiv oksidləşmə prosesində ən aktiv və selektiv sistemlər olduğu qeyd edilmişdir. Katalizatorlar  yüksək regenerasiya qabiliyyətli olub, dəfələrlə istifadəyə yararlıdılar. Katalizatorların aktivlik və selektivliklərinə əsasən  reaksiyanın optimal şəraiti seçilmişdir.  p- və m-xlortoluollar yüksək selektivlik göstərir (72–92%), Xlormalein anhidridinin çıxımı 24–32%-dir. p-Xlor toluol m-xlor törəmələrindən  daha çox reaksiya qabiliyyətinə malikdir.  

Xlorbenzol, xlortoluolların tərkibindəki xlor atomlarının miqdarı və vəziyyəti ilə katalitik oksidləşmə reaksiyasının konversiya, selektivliyi arasında korrelyasiya   müəyyən edilmişdir ki, bu da  oksidləşmə məhsullarının  paylanmasını proqnozlaşdırmağa  imkan verir.

 

– İlk dəfə olaraq dietilaminin m-toluil turşusu ilə asilləşmə reaksiyasının mikrodalğalı şüalanma sahəsində aparılmasının mümkünlüyü tədqiq olunub, proses  mikrodalğalı şülanmanı intensiv udan  Zn-B-P/Al2O3/Аl-katalizatorun iştirakı ilə aparılıb.

Katalizatorların turşuluğunun ammonyakın termodesorbsiya  metodu ilə təyinində mikrodalğalı elektromaqnit şüalanma sahəsindən istifadə olunub.

 

– İlk dəfə olaraq tərkibində keçid metalları olmayan nanoquruluşlu polimer karbon nitridin hidrogen molekulunu aktivləşdirmək xassəsi müəyyən edilmiş və bu katalizatorun iştirakı ilə çoxtonnajlı sənaye məhsulu olan polistirol istehsalında   fenilasetilenin stirola  selektiv hidrogenləşmə üsulu işlənib hazırlanmışdır.

 

– Sualtı  obyektlərin  aşkar edilməsi üçün geniş tezlik intervalına malik akustik antenaların hazırlanması məqsədi  ilə  poli-N-vinilpirrolidon və qummiarabik sopolimeri əsasında ölçüləri 7-9 nm olan yeni sinif pyezoelektrik  gümüş  nanokompozitləri  alınmışdır.

 

– Renium xalkogenidləri əsasında ikili birləşmələrin və üçlü ərintilərin nazik örtük təbəqələrinin elektrokimyəvi alınma üsulu işlənib hazırlanmışdır. Elektrokimyəvi yolla alınmış Re-Se-Cu nazik təbəqələr diod kimi yarımkeçiricilər texnikasında və fotoelektrod materialı kimi günəş enerjisinin çevrilməsində perspektivli materiallar hesab edilirlər.

 

 

– Vanadium (IV) aşağı parçalanma temperaturlu (Tparç>110÷1200C)  π-tip metalüzvi birləşməsi – (C5H5)2V=O·(THF)5 (I) və yuxarı parçalanma temperaturlu (Tparç=180-1940C>) ion tip çaxır turşu liqandlı karboksilat kompleksi (II)

 

(II) müvafiq olaraq onların tetrahidrofuran və su məhlullarından əvvəlcə daşıyıcı səthinə hopdurulması, sonra isə alınmış nümunələrin birinci halda 180-2000C, ikinci halda isə 180-3000C temperatur intervalında termiki işlənmə yolu ilə daşıyıcı səthində vanadium oksid tərkibli nazik təbəqəli nümunələr əldə olunmuşdur. Bu yolla alınan təbəqələrin 5000C temperatura qədər közərdilməsi təbəqənin tərkib və faza dəyişirikliklərinə məruz qalmamışlar.

Aparılmış spektral İQ və quruluş (RFA, QXA) tədqiqatları nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, üzvi liqandın və termiki işləmə mühitinin təbiətlərindən asılı olaraq alınan örtüklərin tərkib və quruluşlarında bəzi fərqləndirici cəhətlər ortaya çıxmışdır ki, bu da xammal kimi götürülmüş vanadium (IV) və (V) müxtəlif oksidləşmə dərəcəli vanadil kompleksləri əsasında formalaşdıqlarını düşünməyə əsas verir.

 

– Molibden ilə nikelin birgə çökdürülməsi üçün sitrat-ammonyak və ammonyak elektrolitlərinin tərkibi işlənib hazırlanmışdır. Nikelin reduksiyasının sürəti sitrat və ammonium ionlarının nisbətindən asılıdır, ammonyakın qatılığı artdıqca, alınan ərintilərin tərkibində nikelin miqdarı artır. Bundan əlavə, ammonium ionlarının miqdarı artdıqca, ərintilərin tərkibində oksigenin də miqdarı artır.

Sitrat ionlarının elektrolizdə iştiraki molibdenin reduksiya sürətini azaldır. Sitrat və ammonium ionlarının nisbətini dəyisməklə ərintilənin tərkibini də dəyiımək mümkündir.

 

– İstər Al–Mo–Si əsaslı, istər Mg–Zr, istərsə də Mg–Al–Zr əsaslı sorbentlər sulu məhlullardan Co2+, Ni2+ və Cu2+ ionlarına görə yüksək sorbsiya tutumlarına  malikdir. Hər üç  sorbenti dəniz, neft və lay sularından belə mikroelementlərin çıxarılmasında münasib  ion-mübadilə materialları kimi istifadə etmək olar.         10000C temperaturda közərdilmiş Al–Mg–Zr əsaslı sorbentin mikrospektroskopik analizi nəticəsində 4 alınmış spekrtdən eyni tərkibdə kiçik faiz fərqləri ilə mikrokristalların alınması müşahidə olunur.

 

– Filiz emalı tullantı sularından yüksək faizlə (90-95%)  Cu2+ və Zn2+ ionlarının  çıxarılması üçün modifikasiya olunmuş bentonit  filtri  hazırlanmış və İran İslam Respublikasının Gilan Almas şirkətində sənaye miqyasında sınaqdan  keçirilmişdir.  Alınan nəticə  təbii bentonit və ənənəvi istifadə  olunan aktiv kömürdən 1,5 dəfə yüksəkdir.

 

 

Kimya  texnologiyası və mühəndisliyi

 

Bu istiqamət üzrə elmi-tədqiqat işləri 1 problem üzrə aparılmışdir. 

Problem

Kimyəvi proseslərin texnologiyası və modelləşdirilməsi

 

Bu problem üzrə (1 mövzu, 4 iş, 5 mərhələ) alınan nəticələrdən aşağıdakına diqqət yetirmək olar:

 

–Neft lay sularının maye fazalı ekstraksiya üsulu ilə asfalten, gətran birləşmələrindən və bərk faza hissəciklərindən təmizlənməsi üçün texnoloji sxem təklif olunmuşdur. Texnoloji sxemin  ekstraksiya bölməsi lay sularına görə ardıcıl, həlledici- toluola görə çarpaz olaraq üç pilləli ekstraktor şəkilində təklif edilmişdir. Laboratoriya təçrübələri və bir cox hesablamalar nəticəsində çirkab neft sularının asfalten və qatran bırləşmələrindən təmizlənməsi üçün maye fazalı ekstraksiya prosesini istifadə edərək, səmərəli texnoloji sxem işlənib hazirlanmışdır.

 Bu və bu tipli proseslərin riyazi emalı üçün ötən hesabat ilində hazırlanmış  proqram təminatı  təkmilləşdirilmiş, 1000-dən çox tənliklə ifadə olunan kinetik reaksiyaların daxil edilməsi, düzəlişi və həlli üçün yeni modul hazırlanmışdır. Yeni modul 4-cü tərtib Runge-Kutta üsulunu həyata keçirir.

 

– Laylı quruluşa malik kristalların formalaşdırılması prosesində qallium monosulfid-aşqar sistemi üçün, seqreqasiya prosesinin fazalararası səth sərhədinin stabilliyini və ya qeyri-tarazlığını nəzərə alan, aşqarların diffuziyalı-seqreqasiyalı paylanması modeli işlənmişdir. İlkin məlumatlardan və təcrübi nəticələrdən istifadə edərək GaS-aşqar sistemin qeyri-stasionar kristallaşması prosesinin modelləşdirilməsi aparılmışdır. Kristalların dielektrik xassələrinə, dc- və ac-keçiriciliyinin üst-üstə düşən qanunauyğunluqlarına görə hoppanma mexanizmi seçilmiş və kristalın əsas fiziki parametrləri hesablanmışdır.

 

– EP-300 qurğularında əmələ gələn etilen istehsalının yan məhsullarının – yüngül və ağır qətranın katalitik emalı prosesinin sadə texnologiyası işlənib hazırlanmışdır. Ağır qətranın katalitik emalı nəticəsində 98,9% naftalinin ağır fraksiyadan ayrılmağını təmin edən üsul təklif olunmuşdur. Naftalinin təmizliyi    96 %-ə çatdırılmışdır.

Etilen istehsalında alınan yüngül qətranın emal prosesi üçün alüminium, toluol və hidrogen xlorid əsasında hazırlanmış, karbohidrogenlərin çevrilməsini, benzol və toluolun zənginləşdirilməsini təmin edən effektli kompleks katalizator işlənib hazırlanmışdır.

 

1.1. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərman və sərəncamlarının, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərar və sərəncamlarının, habelə dövlət proqramlarının icrası ilə əlaqədar işlərin yerinə yetirilməsi haqqında məlumat

 

1. “Azərbaycan Respublikasında sənayenin inkişafına dair 2015-2020-ci illər üçün Dövlət Proqramı”nın həyata keçirilməsi üzrə Tədbirlər Planı əsasən (4.12 və 4.15) bəndlər üzrə 

– Meliorasiya və su təsərrüfatı sistemində magistral su kəməri və hidrotexniki qurğuların tikintisində deformasiya olunmuş kanal bəndi və korroziya əleyhinə hermetiklər kimi modifikasiya olunmuş bitum-polimer kompozisiya örtüyü “Bikoplast” təklif olunur.

– Hidrotexniki qurğuların metal avadanlıqlarının istismar şəraitində korroziyaya davamlılığının proqnozlaşdırılması və mühafizəsinin təşkili məqsədilə orada baş verən fiziki-kimyəvi proseslər öyrənilir və alınmış nəticələr əsasında onların mühafizə sistemi təklif ediləcək.

– EP-300 qurğularında əmələ gələn etilen istehsalının yan məhsullarının ağır qətranından təmizliyi 98-99%-ə çatan naftalinin alınma prosesi təklif edilir.     

– Elektrokimyəvi üsulla sərt mühitlərdə fəaliyyət göstərən, yüksək enerjili elektrik kontaktlarında aşınmaya, istiliyə və korroziyaya davamlı təbəqələr kimi hərbi sənayedə istifadə oluna bilən ərintilərin alınması təklif edilir.

– Krekinq və piroliz qazlarının emalı kompleksinin optimal layihələşdirilməsi misalında kimya-texnoloji sistemlərin modelləşdirilməsi və optimal layihələşdirilməsinin yeni metodu (optimal uzlaşdırılmış material və istilik axınlarının təyini) işlənib hazırlanmışdır.

– Mineral tullantılardan qiymətli metalları ayırıb saflaşdıran mobil pilot sisteminin qurulması və yarımsənaye sınaqlarının keçirilməsi məqsədilə Daşkəsən filiz yatağının istismarı dövründə əmələ gəlmiş tullantıların mineraloji və kimyəvi tərkibi öyrənilmiş və onların yuyulma məhlullarından bir sıra metalların müvafiq sorbentlərlə ayrılması üsulu təklif edilir.

– Filiz emalı tullantı sularından yüksək faizlə (90-95%)  Cu2+ və Zn2+ ionlarının  çıxarılması üçün modifikasiya olunmuş bentonit  filtri  hazırlanmış və İran İslam Respublikasının Gilan Almas şirkətində sənaye miqyasında sınaqdan  keçirilmişdir.

2. Azərbaycan Pespublikası Prezidenti İlham Əliyevin 20 sentyabr 2016-cı il tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında informasiya cəmiyyətinin inkişafına dair Milli Strategiyanın həyata keçirilməsi üzrə 2016-2020-ci illər üçün Dövlət Proqramı” çərçivəsində tapşırılmış işlərin icrası (2.2,  2.3 və  5.1,  5.2) bəndlər üzrə tədbirlər mütəmadi olaraq keçirilir. 

 

 

Elmi-tədqiqat işləri planlarının yerinə yetirilməsi haqqında alınmış mühüm nəticələr 

“MiNERAL XAMMALIN KOMPLEKS EMALI” şöbəsi 

 PROBLEM

Mineral və bərpa olunan xammal emalının fiziki-kimyəvi əsasları və yeni qeyri-üzvi funksional materialların sintezi 

   MÜHÜM  NƏTİCƏ 

Daşkəsən filiz hövzəsində yerləşən Alunit filizinin emal məhsullarından istifadə etməklə ərazidə yerləşən Filizsaflaşdırma kombinatının tullantılarından qiymətli metalların  çıxarıl­ma­­sı­­nın optimal parametr və rejimləri müəyyən edilmiş, Azərbaycanda ilk dəfə  olaraq filiz tullantılarından təbiətə ziyan vurmadan faydalı metalların yuma üsulu ilə hasilat texnologiyası işlənib hazırlanmışdır. (şəkil 1). 

İcraçılar: kimya üzrə elmlər doktoru Arif Heydərov, Aybəniz Quliyeva və geologiya-mineralogiya üzrə elmlər doktoru Çingiz Qaşqay (AMEA Geologiya və Geofizika İnstitutu)

 

                                       

                                     Şəkil 1. Daşkəsən Filizsaflaşdırma kombinatının tullantılarından qiymətli metalların

                                    çıxarılmasının laboratoriya şəraitində mobil texnoloji qurğusu

 

A.A.Haydarov, Ch.M.Kashkay, A.A.Guliyeva, A.B.Huseynova, Z.R.Jafarov and ets. Recovery of precious metals from Dashkesan mineral tailings by combined methods. Azerbaijan Chemical journal. 2016, №3, c. 121-129.

 

   

“QEYRİ-ÜZVİ FUNKSİONAL MATERİALLAR” şöbəsi

PROBLEM

Mineral və bərpa olunan xammal emalının fiziki-kimyəvi əsasları və yeni qeyri-üzvi funksional materialların sintezi

                                                                            MÜHÜM  NƏTİCƏ

1. Ağır p-elementlər əsasında topoloji izolyator xassəli qarışıq laylı bəzi telluridlərin mükəmməl monokristalları yetişdirilmiş, beynəlxalq kollaboratorlarla birgə tədqiqi nəticəsində bu materialların terahers detektorlarda sahə-effekt tranzistorları kimi tətbiqinin mümkünlüyü müəyyən edilmiş və monokristallik layların nanopulcuqlarından yığılmış nanoantenalar əsasında skanedici sınaq qurğusu vasitəsilə müxtəlif qeyri-şəffaf  obyektlərin daxili görüntülərinin yüksək keyfiyyətli təsvirləri alınmışdır (şəkil 2).

İcraçilar: AMEA müxbir üzvü Məhəmməd Babanlı, kimya üzrə fəlsəfə doktoru Ziya Əliyev

                                              

                                              Şəkil 2. Sahə-effekt tranzistorları üçün nano antennaların SEM  təsviri

 

Viti L., Coquillat D.,Politano A.,Kokh K.A., Aliev Z.S., Babanly M.B.,Tereshchenko O.E., Knap W., Chulkov E.V., Vitiello M.S. Plasma-Wave Terahertz Detection Mediated by Topological Insulators Surface States // Nano Letters, 2016, v.16, pp.80−87.

 

2. Mingəçevir su anbarının sualtı polad  qurğularında mikrobioloji bakteriyaların və onların həyat fəaliyyətinin nəticəsi olan hidrogen sulfid korroziyası aşkar edilmişdir. Bu mikroorqanizmlər anaerob xassəli olub sudakı SO42-  ionları ilə  qidalanaraq  H2S ifraz etməklə, pittinq korroziyasına səbəb olurlar (şəkil 3).

 

İcraçılar: kimya üzrə fəlsəfə doktoru Hilal Tahirli, kimya üzrə fəlsəfə doktoru Süleyman Verdiyev, biologiya üzrə fəlsəfə doktoru Könül Baxşəliyeva (Mikrobiologiya İnstitutu)

                                       

                                        Şəkil 3. Polad nümunələrin Mingəçevir su anbarında korroziya

                              sınaqlarından sonrakı görünüşü, a –ilkin metal; b– 4 aylıq sınaqdan sonra;  c – 11 aydan sonra.

 

H.M.Tahirly, S.Ch.Verdiev, K.F.Bakhshaliyeva, acad. D.B.Taghiyev. Corrosion of carbon steel St-3 under exploitation of hydrotechnical utilities builts on the Kura and Aras rivers. Reports of National Academy of Sciences of Azerbaijan, 2016, № 2.

 

“KOORDİNASİYA BİRLƏŞMƏLƏRİ” şöbəsi

PROBLEM

Mineral və bərpa olunan xammal emalının fiziki-kimyəvi əsasları və yeni qeyri-üzvi funksional materialların sintezi.

                                                                           MÜHÜM  NƏTİCƏ 

Üzvi batareyalarda elektrod materialı kimi perspektivli material olan dördəvəzli fenilendiaminlərin monomer və oliqomerlərinin, onların komplekslərinin alınma üsulları işlənib hazırlanmışdır.

                                         

                                                            Dördəvəzli fenilendiaminin mis ilə polimer kompleksi  

 

İcraçılar: AMEA-nın müxbir üzvü Əjdər Məcidov, k.ü.f.d. Pərizad Fətullayeva, k.e.i. Səbinə İsmayılova  

С.З.Исмаилова, А.А.Меджидов, П.А.Фатуллаева, Р.Дж.Касумов, И.Мамедов.

Полу­чение полимера конденсацией о-фенилендиамина и п-ксилилендибромида и его свойства. Журнал Неорганической Химии. 

 

“NANO- VƏ  ELEKTROKATALİZ” şöbəsi

PROBLEM

Katalizin fundamental əsaslarının inkişaf etdirilməsi, yeni katalizatorların və adsorbent­lə­rin yaradılması

                                                                            MÜHÜM  NƏTİCƏ 

1. İlk dəfə olaraq tərkibində keçid metalları olmayan nanoquruluşlu polimer karbon nitridin hidrogen molekulunu aktivləşdirmək xassəsi müəyyən edilmiş və bu katalizatorun iştirakı ilə çoxtonnajlı sənaye məhsulu olan polistirol istehsalında   fenilasetilenin stirola  selektiv hidrogenləşmə üsulu işlənib hazırlanmışdır.

2.

                                               

                                                       Fenilasetilenin stirola və etilbenzola çevrilməsi

 

İcraçılar: kimya üzrə elmlər doktoru Vaqif Əhmədov, kimya üzrə fəlsəfə doktoru İsrafil Əhmədov, Vüsal Əhmədov, kimya üzrə fəlsəfə doktoru Həbib Nurullayev

 

V.M. Akhmedov, I. Ahmadov, H.G. Nurullayev, V.M. Ahmadov. New metal-free  Catalysts  for the selective hydrogenation of multiple bonds in aromatic hydrocarbons based on graphitic carbon nitrides.  Azerbaijan Chemical Journal, 2016,  № 4.

 

 2. Sualtı  obyektlərin  aşkar edilməsi üçün geniş tezlik intervalına malik akustik antenaların hazırlanması məqsədi ilə poli-N-vinilpirrolidon və qummiarabik sopolimeri əsasında ölçüləri 7-9 nm olan yeni sinif pyezoelektrik gümüş nanokompozitləri  alınmışdır.

 İcraçılar: akademik Dilqəm Tağıyev, kimya üzrə elmlər doktoru Nizami Zeynalov, kimya üzrə fəlsəfə doktoru Şamo Tapdıqov, Səadət Hümbətova

 

S.F.Humbatova, N.A.Zeynalov, D.B.Taghiyev, Sh.Z.Tapdigov, S.M.Mammedova. Chitosan polymer composite material containing of silver nanoparticle // Digest Journal of Nanomaterials and Biostructures, 2016, Vol.11,. № 1, p.39-44.

        

SORBSİYA PROSESLƏRİ” şöbəsi

PROBLEM

Katalizin fundamental əsaslarının inkişaf etdirilməsi, yeni katalizatorların və adsorbent­lə­rin yaradılması

                                                                            MÜHÜM  NƏTİCƏ

Filiz emalı tullantı sularından yüksək faizlə (90-95%)  Cu2+ və Zn2+ ionlarının  çıxarılması üçün modifikasiya olunmuş bentonit filtri  hazırlanmış və İran İslam Respublikasının Gilan Almas şirkətində sənaye miqyasında sınaqdan  keçirilmişdir.  Alınan nəticə  təbii bentonit və ənənəvi istifadə  olunan aktiv kömürdən 1,5 dəfə yüksəkdir. (şəkil 4). 

İcraçılar: kimya üzrə elmlər doktoru Əli Yaqubov, Şahab Nasseri,  Elvin Cabbarov

 

Ş.A.Nasseri, G.R.Kiani, A.I.Yaqubov, A.Alemi, A.N.Nuriev. Kinetics and thermodynamics study of zinc ions adsorption on to modified nanobentonite Chemical Engineering, 2016, V. 82,  №12, p. 820-826.

                                    

                                   Şəkil 4. Filiz emali tullanti sularindan cu2+ və zn2+ ionlarının  çıxarılması üçün

                                                                  istifadə olunan qurğunun texnoloji sxemi

 

1 - flotasiya çəni, 2 - qarışıq üçün çən, 3 - zəif axın üçün çən, 4 - ilkin çökdürülmə,

5- tarazlayıcı çən, 6- hidroliz üçün bioreaktor, 7-  bioreaktor antasid, 8- asetat çəni,

9 - metan üçün çən, 10 - aktiv şlam reaktoru, 11 - bioloji çökdürülmə çəni, 12 - xloru qarışdırma çəni, 13 - karbon filtri, 14 - bentonit uf – filtri, 15 - aktiv şlamın saxlanılması üçün yer, 16 - əhəngin içəri ötürülməsi üçün sistem, 17 -  atomun ötürülməsi üçün sistem, 18 - xlorun ötürülməsi üçün sistem

 

 

1.3. Müqavilələr üzrə aparılan işlər

 

İnstitut tərəfindən bir sıra təşkilatlarla müqavilələr bağlanmış və birgə işlər yerinə yetirilmişdir. Onların arasında Rusiya Federasiyasının Metallurgiya və Metalşünaslıq İnstitutu,  Rusiya EA-nın İ.B.Qrebenşikov adına Silikatlar Kimyası İnstitutunun “Nanoölçülü sistemlərin fiziki kimyası” laboratoriyası, Tomsk Dövlət Universiteti, Moskva Energetika İnstitutu, Belarusiya  Dövlət Informatika və Radioelektronika Universitetinin  kimya  kafedrası,  Sumqayıt Etilen-Polietilen zavodu,  Gəncə Dövlət Universiteti, Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti “Azdövsutəslayihə” H.Əliyev adına Neft Emalı zavodu, Bakı Ovuntu Metallurgiya Zavodu, Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Nazirliyi Tikintidə Təhlükəsizliyə Nəzarət Dövlət Agentliyini, qeyd etmək olar.

İnstitut alimləri Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fizika İnstitutu, Radiasiya Problemləri İnstitutu, Neft Kimya Prosesləri İnstitutu, Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu, Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti və onun nəzdində olan “Neftin, qazın geotexnoloji problemləri və kimya” Elmi-Tədqiqat İnstitutu, Azərbaycan Dövlət Universiteti, Az.Texniki Universitetinin “Fizika” kafedrası, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti və başqa elmi mərkəzlərlə birgə əməkdaşlıq edirlər.

Bundan əlavə 2016-cı il ərzində  Almaniya, Fransa, İtaliya, İcveç, Hollandiya, Danimarka, Türkiyə, Tayvan və s. ölkələrin elmi-tədqiqat müəssisələri və Universitetləri ilə elmi əməkdaşlıq davam etmişdir.

İnstitutda 2015-ci ildə açılmış iki beynəlxalq laboratoriya, İspaniyanın Donostia Beynəlxalq Fizika Mərkəzi (DİPC) ilə birgə "Kvant Kompütinq və Spintronika üçün Qabaqcıl Mate­riallar" və Almaniyanın Berlin Texniki Uni­ver­­siteti, Böyük Britaniyanın Huddersfild Universiteti və Be­larusiyanın Minsk İstilik və Küt­lə Dəyişməsi İnstitutu ilə "Neft mən­şəli kaus­tobiolitlərdən alınan na­no­karbon ma­te­­rialları əsasında kata­li­za­tor­ların sinte­zinə və tətbiqinə dair fun­da­men­tal tədqi­qatlar" (İNTERLABCAT) beynəlxalq labora­to­ri­yaları öz fəaliyyətlərini uğurla davam etdirmişdir.

“Kvant Kompütinq və Spintronika üçün Qabaqcıl Mate­riallar” laboratori­yasında DİPC  tədqiqatçıları  tərəfindən topoloji izolyatorlar  xassəli bir sıra birləşmələrinin səth və elektron quruluşlarının nəzəri hesablanması və eyni zamanda Avropanın digər qabaqcıl elmi mərkəzlərdə onların fiziki xassələrinin eksperimental tədqiqi aparılmışdır. Azərbaycan tədqiqatçıları tərəfindən məqsədyönlü axtarış üçün bu materialların uyğun sistemlərinin kompleks fiziki-kimyəvi, kristalloqrafik, termodinamik tədqiqi aparılmış və onların bəzilərinin monokristalları sonrakı tədqiqatlar üçün  yetişdirilmişdir. 

İNTERLABCAT laboratoriyasında karbohidrogenlərin oksidləşməsində universal katalizator kimi tədbiq olunan nanokarbon katalizatorlarının fundamental aspektləri tədqiq olunmuşdur. 

 

1.4. Elmi-tədqiqat proqramlarının müsabiqəsində iştirak

 

2016-cı ildə İnstitut əməkdaşları tərəfindən təqdim edilən

 2 layihə qranta layiq görülmüşdür

 

  1. Azərbaycan Respublikasinin Prezidenti Yaninda Elmin İnkişafi  Fondu. Layihənin adı: Kompleks elmi-tədqiqat proqramlarılayihələri müsabiqəsi. “Dərman preparatlarının immobilizə olunması üçün tərkibində  azot və oksigen saxlayan  yeni hidrofob və biosid polimerlərin sintezi və tədqiqi”. Layihənin rəhbəri –k.ü.f.d. Şamo Tapdıqov. (Az2016-cı ildə İnstitut əməkdaşları tərəfindən təqdim edilən
    2 layihə qranta layiq görülmüşdür
     Azərbaycan Tibb Universiteti, AMEA Fizika İnstitutu ilə birgə). Təqdim olunduğu il – 2016.  Layihənin müddəti - 24 ay. Layihənin məbləği -150 000 AZN.
  2. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Yanında Elmin İnkişafı Fondu. Layihənin adı: “Atmosfer azotun pilot qurğuda hidrogen peroksidlə azot-1 oksidinə koherentsinxronlaşdırılmış fiksasiyası”. Layihənin rəhbəri k.ü.f.d. Nemət Əlizadə. Təqdim olunduğu il –2015. (2016-2018-ci illərdə həyata keçirilməsi planlaşdırılır). (Bakı Dövlət Universiteti ilə birgə). Layihənin məbləği -200 000 AZN.

 

1.5. Fundamental elmlə təhsilin qarşılıqlı əlaqəsi

 

AMEA-nın Rəyasət Heyətinin 15 oktyabr 2014-cü il tarixli 15/3 nömrəli qərarı ilə Akademiyada magistratura təhsil pilləsinin yaradılması, İnstitutda elmlə təhsilin inteqrasiyasına, gənclərin elmə cəlb edilməsinə və elmi kadr potensialının yüksək səviyyədə inkişafına səbəb olmuşdur.

2015/2016-cı tədris ilində İnstitutun  magistraturasına  “Kimyəvi kinetika və kataliz” ixtisası üzrə 3 bakalavr qəbul olunmuşlar. Magistrlər I  kursu  müvəffəqiyyətlə başa vuraraq (akademik göstərici)  yüksək təqaüdə layiq görülmüşlər. Hal-hazırda II kursun III semestrində təhsil alırlar. 2016/2017- ci tədris ilində  magistraturaya “Qeyri-üzvi kimya” ixtisası üzrə yüksək balla 2 bakalavr qəbul olunmuşlar: Oruclu Elmir Nəcəf oğlu, Ağazadə Aytən İsmət qızı.(AMEA RH-nin 07.09.2016 il 10/2№li qərar).

AMEA-nın Rəyasət Heyətinin 19 oktyabr 2016-cı il tarixli 13/2 №li qərarına əsasən  2017/2018 -cı tədris ili üçün  İnstitutun  magistraturasına  daha   ixtisasdan 8 yer üzrə qəbul planı təsdiq olunmuşdur.

 

1.6. Nəşriyyat  fəaliyyəti, elmi məqalələr, o cümlədən xaricdə və İmpakt  Faktorlu jurnallarda çap olunmuş məqalələr, elmi işçilərin əsərlərinə olan istinadlar, alınmış patentlər haqqında məlumat

 

Hesabat ilində İnstitut əməkdaşları tərəfindən yüksək impakt faktorlu xarici jurnallarda məqalələr dərc olunmuşdur: Неорганические материалы, Физика Твердого Тела, Журнал Органической Химии, Nano Letters, ACS Nano,  Nano Research, Scripta Materiala,   Journal of Solid State Chemistry, Journal of Materials Science:Materials in Electronics, Physica Statis Solidi, Metallurgical and Materials Transactions, Semiconductors, Journal of the Chemical Society  of Pakistan, Asian Journal of Chemistry, Biological and Chemical Research, Journal of Chemistry and Chemical Engineering, Journal of Environmental Science, Computer Science and Engineering and Technology. Ümumiyyətlə bu il 161 məqalə, o cümlədən xaricdə 98, respublikada 63 məqalə çap olunmuşdur. Dövri nəşrlər sahəsində “Azərbaycan Kimya Jurnalı”nın və “Kimya Problemləri Jurnalı”nın 1, 2, 3 nömrələri çap olunmuş, 4-cü nömrələri isə nəşrə təqdim olunmuşdur. İnstitutun əməkdaşları Almaniyanın Berlin Texniki Universitetində, Drezdenin “Bərk Çisim və Materialların Tədqiqi” Leybnits İnstitutunda və  Münhen, Tegernze şəhərlərində, Bolqarstanın Sofiya, İspaniyanın Donostia-San Sebastian və Bilbao, Ukraynanın Lvov və Kiyev, İtaliyanın Neapol, Tayvanın Hsinçu, Gürcüstanın Batumi, Rusiyanın Moskva və Voronej, Fransanın Marsel, Makedoniyanın Skopje, Türkiyənin Mersin və sair xarici ölkələrdə keçirilmiş konfranslarda məruzələrlə çıxış etmiş və xarici ölkələrdə 101 tezis çap olunmuşdur.

Bu il ərzində ingilis və rus dillərində 125 səhifəlik bukletlər, İnstitutun 80 illik yubileyinə həsr olunmuş respublika elmi konfransının materialları (478 səh.), konfransın proqramı(19 səh.), institutunun 80 illik tarixini və naliyyətlərini əks etdirən “Институт Катализа и Неорганической Химии-80 лет” adlı kitab (494 səh.), qısa bukletlər çap edilmişdir. Hesabat ilində İnstitutun əməkdaşları tərəfindən 4 kitab  nəşr edilmişdir:

 

-Изида Мамедъярова, Дильшад Селимханова, Эльшан Акберов. «Коррозия и наво­дороживание металлов в гетерогенных средах» LAP LAMBERT Academic Publishing, Saarbrücken, Deutschland. /Германия - 2016. 132 с.  

 

-V.Ə. Qasımov. "Kimyəvi elementlərin lantanoidli üçlü sulfidlərinin kristalloqrafik xarakteristikaları". "Ləman nəşriyyat poliqrafiya" MMC, Bakı-2016. 504 s.

 

-Г.И. Келбалиев, Ф.М. Садыхов, Г.М. Самедзаде, А.Н. Мамедов,  Д.Б. Таги­ев. "Теория и практика гранулирования порошкообразных материалов". Баку: ЭЛМ. 2016. 330 с.

 

-Изида Мамедъярова, Дильшад Селимханова "Коррозия стали в средах электро­лит-углеводород и защита ингибиторами" LAP LAMBERT Academic Publishing, Германия - 2016. 138с.

 

 

2016-cı ildə impakt faktorlu jurnallarda dərc olunmuş məqalələr

Thomson Reuters sisteminə daxil olan impakt faktorlu jurnallar 

1. Viti L., Coquillat D.,Politano A.,Kokh K.A., Aliev Z.S., Babanly M.B.,Tereshchenko O.E.,Knap W., Chulkov E.V., Vitiello M.S. Plasma-Wave Terahertz Detection Mediated by Topological Insulators Surface States. // Nano Letters, 2016, v.16, pp.80−87. TR- 13.779

2. Caputo M., Panighel M., Lisi S., Khali L., Santo G.D., Papalazarou E., HrubanA.,  Konczykowski M., Krusin-Elbaum L., Aliev Z.S.,  Babanly M.B., Otrokov M. M., Politano A., Chulkov E.V., Arnau A., Marinova V., Das P.K., Fujii J., Vobornik I., Perfetti L., Mugarza A., Goldoni A., Marsi M. Manipulating the Topological Interface by Molecular Adsorbates: Adsorption of Co-Phthalocyanine on Bi2Se3 .// Nano Letters, 2016, 16(6), pp.3409-14.TR- 13.779

3. Papagno M., Eremeev S., Fujii J., Aliev Z.S., Babanly M.B., Mahatha S. Vobornik I., Mamedov N., Pacile D.,Chulkov E. Multiple Coexisting Dirac Surface States in Three-Dimensional Topological Insulator PbBi6Te10// ACS Nano, 2016, v.10, pp. 3518-3524. TR- 13.334

4. Lamuta C., Cupolillo A., Politano A., Aliev Z.S., Babanly M.B.,Chulkov E.V. and  Pagnotta L. Indentation fracture toughness of a single-crystal Bi2Te3 topological insulator. // Nano Research, 2016, v.9(4), pp.1032-1042. TR- 8.893

5. Lamuta C., Campi D., Cupolillo A., Aliev Z., Babanly M.,Chulkov E.,Politano A.,Pagnotta L. Mechnical properties of Bi2Te3 topological insulator investigated by density functional theory and nanoindentation. // Scripta materiala, 2016, v.121, pp. 50-55.TR- 3.305

6. Babanly D.M., Aliev Z.S., Imamaliyeva S.Z.,Zúniga F.J., Madariaga G., Tagiyev D.B. An investigation of the Tl –Te-I system and crystal structure of the Tl5Te2I. // Journal of Alloys and Compounds, 2016, v.688, p.997-1005. TR-3.014

7. Yagubov N.I.,Aliyev I.I.Ю .Guseynova  A.Q., Heydarova H.A.,Cafarova E.K. Invset­ige­tion in  GaTe-CaTe system // Chemical senses. İssue 9(2) November 2016 V.41. p.1042-1048.TR 2.5.

8. Yagubov N.I., Aliyev I.I., .Aliyev O.A., Gasimov E/A/ Invsetigetion in  CaTe-In2Te3 system //Chemical senses. İssue 9(2) November 2016 V.41. p.872-879.TR-2.5.

9. Yagubov N.I., Aliyev I.I., Aliyev O.A. Liquidus surfase projection for the CaTe-Ga-Te quasi- ternary system. // Chemical senses. İssue 9(2) November 2016 V.41. p.959-967.TR-2.5.

10. II;yasli T.M/, Khudiyeva A.G/, Aliyev I.I. Glas formation and propetes of glasses based on  As2S3. // Chemical senses. İssue 9(2) November 2016 V.41. p.968-977, TR-2.5.

11. Aliev Z.S.,Zúñiga F.J., Koroteev Y.M., Breczewski T., Babanly N.B., Amiraslanov I.R., Politano A, Madariaga G., Babanly M.B.,Chulkov E.V. Insight on a novel layered semiconductors: CuTlS and CuTlSe. // Journal of Solid State Chemistry, 2016, v.242, pp.1-7. TR- 2.265

12. Yasin I.Jafarov, Sevda A.Ismayilova, Ziya S.Aliev, Samira Z.Imamaliyeva, Yusif A.Yusibov, Mahammad B.Babanly. Experimental study of the phase diagram and thermodynamic properties of the Tl-Sb-Se system // CALPHAD: Computer Coupling of Phase Diagrams and Thermochemistry, 2016, 55, p.231-237. TR - 2.129.

13.  Eminov Sh.O.,Tagiyev D.B., AliyevA.Sh., Soltanova N.Sh., Guliyev J.A., Jalilova Kh.D., Ismayilov N.J., Hasanov I.S., Rajabli A.A., Mamedova G.Kh., Gurbanov I.I., Mahmood Elrouby «Photo and electrical peculiarities of the nanostructured glass/ITO/AAO and glass/ITO/CdS systems». //Journal of Materials Science: Materials in Electronics, vol. 27, number 9, 2016, p. 9853-9860. TR – 1.798

14.  Lamuta C., Cupolillo A., Politano A., Aliev Z., Babanly M.,Chulkov E., Alfano M., Pagnotta L. Nanoindentation of single-crystal Bi2Te3 topological insulators grown with the Bridgman–Stockbarger method. //  Physica Status Solidi B, 2016, pp.1–5. TR-1.522

15  Aliyev A.Sh., Tahirli H.M., Mahmoud Elrouby, Soltanova  N.Sh., Tagiev D.B. «Electro­chemical Fabrication And Characterization Of Corrosion-Resistant, Ternary, Lead-Based Alloys As A New Material For Steel Surface Protection».

//  Metallurgical and Materials Transactions B2016, v.47, Issue 3, pp. 2072-2078. –TR – 1.474

16.  Yagubov N.I., Aliyev I.I.., .Guseynova  A.Q., Heydarov B.A. Preparation and properties of the solid soltions GaIn2Se4(Te4)1-x(GaSe)x // The Qarterly Journal of Mechanics and Applied Mathematics İssue 4(2) November 2016 V.69. p.614-620. TR- 1

17. Mustafaeva S.N., Asadov S.M. Low-Temperature Conductivity of Gadolinium Sulfi­des. // Semiconductors. 2016. Vol. 50. №. 9. P. 1137-1140. TR- 0.701

18. Mамедов Ф.М., Нифтиев Н.Н.Диелектрические свойства слоистых монокрис­таллов FeGaInS4в переменном электрическом поле. // Физика и техника полу­проводников, 2016,т. 50, вып.9,ст. 1225-1229. TR- 0.701

19. Ф.И.Шекилиев, Г.З.Сулейманов. Исследование процесса жидкофазной экстрак­ции кобальта из водных растворов. Журнал Неорганическая химия. Москва. 2016. №12. TR- 0.649

20. Mамедов Ш.Г.,Бахтиярлы И.Б., Гурбанов Г.Р.Характер взаимо­действия в сис­теме Sn2Sb6S11-PbSnSb4S. //Журнал неоргани­чес­кой химии, Москва-2016,т.61, №9,с.1240-1243. TR- 0.649

21. S.F.Humbatova, N.A.Zeynalov, D.B.Taghiyev, Sh.Z.Tapdigov, S.M.Mammedova. Chitosan polymer composite material containing of silver nanoparticle. // Digest Journal of Nanomaterials and Biostructures, 2016, Vol.11, No.1, p.39-44. TR- 0.61

22. Мамедов А.Н., Тагиев Э.Р., Алиев З.С., Бабанлы М.Б.Границы области гомоген­ности твердых растворов (YbTe)х(PbTe)1–х и (YbTe)х(SnTe)1–х .// Неорг. Матер., 2016, т.52, № 6, с. 593–595TR- 0.567

23. Алиев И. И.,    Ягубов Н.И., Тагиев С.И., Новрузова Ф.А. Физико-химическое ис­сле­до­вание системы CaGa2Se4– GaSe. // АНР Неорганические  материалы. 2016. т.52. №4.с. 392-395. TR - 0.567

24. S.M.Asadov, A.N.Mamedov, S.A.Kulieva Composition- and Temperature-Dependent Thermodynamic Properties of the Cd, Ge||Se, Te System, Containing CdSe1 – хTeх Solid Solutions.// Inorganic Materials, 2016, Vol. 52, No. 9, pp. 876–885. DOI: 10.1134. TR- 0.567

25. Mustafaeva S.N., Asadov S.M., Gojaev M.M., and Magerramov A.B.  Complex Dielectric Permittivity and Electrical Conductivity of (TlGaSe2)1-х (TlInS2)х Solid Solutions in an AC Electric Field. // Inorganic Materials. 2016. Vol. 52. № 11. P. 1096-1102. TR - 0.567

26. Келбалиев Г.И., Расулов С.Р., Рзаев А.Г., Сулейманов Г.З.,  Мустафаева Г.Р.  Моде­ли­рование фильтрации нефтей в пористой среде и технология жидкофазной экстракции асфальтенов. // Теоретические основы химической технологии, 2016, т.50, №6, с. 1–11.TR-0.547

27. Усубалиев Б.Т., Алиева Ф.Б., Муншиева  М. К.,  Сафарова П. С., Мамедова.З. А. Синтез и исследование физико-химических свойств и структуры (диаква) бензол -1,2,4,5-тетракарбоксилата димеди(II). //Журнал общей химии. Санкт-Петербург «НАУКА», том 86, выпуск 1, 2016, стр.89-91 TR- 0.481

28. А.М.Алиев, З.А.Шабанова, У.М.Наджаф-Кулиев, С.М.Меджи-дова. Окисли­тельное дегидрирование циклогексана на модифицированных цеолитах. // Нефтехимия, 2016, №4, c. 407-414. TR-0.495

29. Исмаилова В.Э.,  Ягубов А.И., Махмудов Ф.Т., Мурадова Н.М Законо­мерности равновесия сорбции ионов свинца (Pb2+)  и марганца (Mn2+) из растворов на природных и синтетических сорбентax. Журнал Прикладная химия 2016, т. 89, вып. 1 с. 56- 60. TR - 0.307

30. Sh.Z.Tapdiqov, N.A.Zeynalov, S.F.Humbatova, E.F.Nasiyyati, D.T.Babayeva. Hydrogels for immobilization of trypsine based on poly-N-vinypyrrolidone and arabinogalactan graft  copolymers. // Journal of the Chemical Society of Pakistan, 2015. vol. 37, No 12,  p.1112-1118. TR-0.276

31. Д.Б.Тагиев, Г.И.Келбалиев, Г.З.Сулейманов, С.Р.Расулов, Ф.И.Шекилиев, В.И.Керимли. Кинетика растворения асфальтосмолис­тых  веществ в арома­тических растворителях.  Журнал Химия и технология топлив и масел. Москва. 2016. №3. TR-0.273

32. Sh.A.Nasseri, G.R.Kiani, A.I.Yaqubov, A.Alemi, A.N.Nuriev. Kinetics and thermodynamics study of zinc ions adsorption on to modified nanobentonite. Wulfenia journal, Chemical Engineering, 2016, V. 82,  № 12, pp. 820-826. TR-0.267

33. А.А.Гасанов, Г.З.Сулейманов, Г.И.Келбалиев. Жидкофазная экстракционная очистка сточных вод лакокрасочных производств в экстракторе с мешалкой. Журнал Химия и технология воды. Москва. 2016. Т. 38.№ 6. TR-0.258

SCOPUS sisteminə daxil olan impakt faktorlu jurnallar

34. Sh.Z.Tapdiqov, N.A.Zeynalov, S.F.Hmbatova, J.A.Nagiev, A.Isazadeh, M.Hasanova, S.Safaraliyeva. Content of arabinogalactan from cherry gum (Prunus avium) and as a polymer carrier for immobilization of trypsin.//Asian Journal of Chemistry, İndia, 2016, vol.28, No 1, p.189-193.SCOPUS -0.153

Digər sistemlərə daxil olan impakt faktorlu jurnallar

35. А.M.Pashajanov. Extraction-Atomic-Absorption Determination of Germanium with 2-Hydroxy-5-T-Butylphenol-4-Methoxy-Azobenzene.// Journal of Advances in Chemistry (JAC), India, 2016  Vol 12, No 6. p 4112-4116Global IF 1.415

36.N.İ.İsmayılov., A.M.Pashacanov., // Azo-Substitute of Ethoxy Acridine- A New Reagent for Extraxtion- Photometric Determionation of Tellurium (IV) // Journal of Advances in Chemistry (JAC), India,  2016 ,Vol 12, No 11. p 4476-4479Global IF 1.415

37.V. Akhmedov, A.Ismailzadeh. The role of CO2 and H2O in genesis of gas-oil hydrocarbons: Current performance and outlook. Biological and Chemical Research, 2016, v.3, pp.12-34. Global Impact Factor – 0.876

38.Nagieva I.T. Ali-zadeh N.I.,Nagiev T.M. Coherent-Synchronized Oxidation of Pyridine with Nitrous Oxide to 2,2- and 2,3-dipyridil. //Journal of Chemistry and Chemical Engineering (USA). 2016. №10. p.99-102.Global Impact Factor – 0.654

39.A.M.Pashacanov //  Extraction concentrating of tungsten (VI) in complex form with 2-hydroxy-5-tretbutylphenol-4’-methyl-azobenzene and its determination by atomic-absorption spectrometry.  // International Journal of Chemical Studies, India,  2016, Volume 4, No 5,  p.49-51. Global Impact Factor - 0.565

40.Babayev E.M., Efendi A.C. Yunisova F.A. Aykan N.F. Catalytic Activity of Oxovanadium Catalysts Supported SiOor Al2O in the Selective Oxidation of p-Chlorotoluene. //Journal of Environmental Science, Computer Science and Engine­ering & Technology, March 2016- May 2016; A; Vol.5. No.2, P. 17-22. Global Impact Factor – 0.546

41.Usubaliyev B.T.,  Tagiyev D.B., Aliyeva Q.M., Munshieva M.K., Mamedova H.F.  Effect of the substitute on the structure of the complex compounds of paraaminosalicylates of the lead ( II) synthesis and  physical-chemiCal studies of coordination compounds of oktaakvabispara-aminosalisilat ion of the lead (II).  Bulletin  of  Environment,Pharm­acology and Life Sciences, India. Volume 5 (9) August -2016,  p.14-20. Global Impact Factor – 0.533

42.Usubaliyev B.T., Munshieva M.K., Nurullayev V.H., Aliyeva F.B., Safarova P.S. Syn­thesis, Physical-And  Structure-Chemical of Research Of Coordinating compounds of Diaquo-1,2,4,5 Beenzoltetracarbonat Dicopper  (II ). Bulletin  of Environment,Pharmacology and Life Sciences India Volume 5(3) feb-2016, р.12-17.Global Impact Factor – 0.533

43.Usubaliyev B.T.,  Munshieva M.K., Nurullayev V.H., Aliyeva F.B., Safarova P.S., Tomu­yeva  A.S.  Synthesis And Structural-Chemical  Research of Coordinating compounds of Tetraaqua Bisbenzol -1,2,4,5 Tetracarboksilat Dizinc (II ).  Bulletin  of  Environment,Pharmacology and Life Sciences, India, Volume 5 (4) march-2016. p.10-16. Global Impact Factor – 0.533

44.Irada G. Malikova, Arif  Dzh. Efendi, Adile M.Aliyeva, Huseyn  M.Faradjev, Jeyran T. Rustamova, Lala G. Magerramova. Mechanism and Kinetic Model of Heterogeneous Catalystic Process of Demercaptanization of Oil. // Elixir Applied Chemistry. 2016, V.99. pp. 43300–43304.Global Impact Factor – 0.454

45.Gudret I. Kelbaliyev, Asif N. Mamedov, Qasim M. Samedzade, A., M. Gasimova, Dilgam B. Tagiyev and Manaf R. Manafov. Modelling of granule formation process of Titan- Magnetite powdered materials by the method of rolling. // Elixir Materials Science.  2016, 96, р. 41434-41442 Global İmpact Factor – 0.454

46.Azizova A.N.Tagiyev D.B.Gasimov Sh.G.Hasanov Kh.I. Complexes of palladium with tetramethylethylenediamine and their properties. // Elixir Applied Chemistry, 2016, V.99, pp.4335–4339. Global Impact Factor – 0.454

47.Gulu. A. Bagirzade, Dilgam B. Tagiyev and Manaf .R. Manafov /  Kinetics of vapor phase ammoxidation of o-xylene on V-Sb-Bi-Cr / γ-Al2O3 oxide catalyst II. Development of kinetic reaction model/ Elixir Applied Chemistry 94 (2016), pp. 40096-40099.Global Impact Factor – 0.454

48.Гейдарзаде Г.М., Мамедова С.A., Османова У.Г.,  Салимова Т.А., Ягубов А.И. Применение Даш-Салахлиниского бентонита в сорбцион­ных процессах. Журнал Наука и Мир.2016,том 1, с.46-50. Global Impact Factor - 0.325

49.P.A.Muradova, Y.N.Litvishkov. Synthesis and Investigation of the Activity of Cu-Cr-Co/Al2O3/Al-Catalysts in the microwave Radiation-Stimulated Reaction Joint Deep Oxidation of Hydrocarbons and Carbon Monoxide. Modern Research in Catalysis. 2016, vol.5, pp.11-18.Google IF 0.380

50.E.A.Salakhova, D.B.Tagiyev, P.E.Kalantarova, N.N.Khankishiyeva. İnvestigation of voltampere characteristics of diodic structure on base of thin films of rhenium chalcogenides. İnternational Journal of Engineering Sciences Research Tecnology. March, 2016. P795-802. 5(3) - Publication Impact Factor (PIF) International institute of organized research (I2OR): 4.116

51.E.A.Salakhova, D.B.Tagiyev, P.E.Kalantarova, K.F.Ibrahimova. The Ectrochemical Method For Obtaining thin Coverings Of Rhenium Chalcogenides. İnternational Journal of Engineering Sciences Research Tecnology. 5(10);  October, 2016. P390-399, Publication Impact Factor (PIF) International institute of organized research (I2OR): 4.116

52.Zeynalov A.M., Abdullayev R.J., Mammadov A.B., Mammadov U.A. Cyclohexatriene Benzene Structure. IOSR Journal of Applied Chemistry. 2016, vol.9, Issue 6, ver.I (Jun. 2016), pp.10-16. African Quality Centre for Journals - 1.237

53.Zeynalov A.M., Mammadov U.A., Abdullayev R.J., Mammadov A.B., Mammadov M.G. Chemical Composition and Structure of Sulphur Monochloride. IOSR Journal of Applied Chemistry. 2016, vol.9, issue 6, ver.II, pp.10-14. African Quality Centre for Journals - 1.237

54.Nagi I.Yagubov, ImirI. Aliyev, Gumay A.Guseynova, Oktay A/ Aliyev.  Investigation in  CaSe-CaGa4Se7 System.  // East European Scientific Journal. 2016. 25-29. Inter­national Citation Report (ICR) - 0.572

РИНЦ məlumat bazasına daxil olan impakt faktorlu jurnallar

55.Бабанлы Д.М.,Имамалиева С.З., Гусейнова Р.Г., Тагиев Д.Б. «Фазовая диаг­рамма системы Tl-Te-I в области составов Tl2TeI6-TeI4-I» //Международный журнал прикладных и фундаментальных исследо­ваний. 2016, №2, с. 216-218. РИНЦ – 0.847

56.Бабанлы Д.М., Имамалиева С.З., Гаджиева К.И., Тагиев Д.Б., «Фазовая диаграмма системы Tl-Te-I в области составов TlI-Tl2TeI6- I.» //Между­на­род­ный журнал прикладных и фундаментальных исследо­ва­­ний. 2016, №4, с. 894-898. РИНЦ – 0.847

57.Мамедов А.Н., Салимов З.Э., Кулиева С.А., Бабанлы М.Б. 3D моделирование поверхностей кристаллизации и расслоения жидких фаз в тройной системе Сu–Tl–Sn. //Международный журнал прикладных и фундаментальных исследований, 2016,№2 (часть 1), C.18-20 РИНЦ – 0.847

58.Имамалиева С.З.Т-х диаграмма системы Tl2Te-Tl9TmTe6// Международный журнал прикладных и фундаментальных исследований, 2016, №6  (часть 3), с.451-455.РИНЦ – 0.847

59.Имамалиева С.З.Т-х диаграмма системы Tl9TmTe6-Tl9BiTe6// Международный журнал прикладных и фундаментальных исследований, 2016, №7  (часть 5), с.792-795РИНЦ – 0.847

60.Худиева А.Г., Ильяслы Т.М., Аббасова Р.Ф., Исмаилов З.И., Алиев И.И. Исследование тройной системы Nd-As-S по различным разре­зам. // Международный журнал прикладных и фундамен­таль­­ных ис­следований, 2016. № 4. часть 5. с.902-904.РИНЦ – 0.847

61.Мамедов А.Н., Самедзаде Г.М., Гасымова А.М., Шарифова У.Н., Исаченко Т.А., Шарифова И.Г., Абдулрагимова О.Ш., Восстанов­ление офлюсованных окатышей титаномагнетитовых концентратов песчаников природным газом с получением металлизованных окатышей. //Международный журнал прикладных и фунда­ментальных исследований, 2016, часть 2, N.2, с.174-177 РИНЦ – 0.847

62.Гурбанов Г.Р., Мамедов Ш.Г., Мамедов А.Н. Выращивание монокристаллов и термодинамические функции соединений системы SnS-Bi2S3-PbS. // Международный журнал прикладных и фунда­мен­таль­ных исследований. 2016.  № 3(часть 2), c.243-246РИНЦ – 0.847

63.Кевсер Дж., Машадиева Л.Ф., Maмедов A.H., Юсибов Ю.А. Термодинамические свойства твердых растворов в системе 2SnTe-AgBiTe2 // Международный журнал прикладных и фундаменталь­ных исследований.  2016.  № 7(часть 3), c. 404-407246РИНЦ – 0.847

64.Мамедов А.Н., Ибрагимова A.C. Термодинамическая триангуляция системы Ag-Ge-Se.//Международный журнал прикладных и фундаментальных иссле­дований, 2016,№7 (часть 2), C.553-557 РИНЦ – 0.847

65.Мамедьярова И.Ф., Селимханова Д.Г., Бахышова Д.А.Ингибиторы коррозии стали на основе утилизации остатка или отхода промышленных продуктов нефтепереработки или нефтехимииНефтепереработка и нефтехимия 2016, №2, с. 48-52. РИНЦ- 0.372

66.Ф.С.Ибрагимова, Э.Р.Тагиев, Н.Б.Бабанлы, А.Н.Мамедов. 3D‑Моделирование поверхностей кристаллизации Ag2Se и PbSe в тройной системе Ag‑Pb‑Se. // Конденсированные Среды и Межфаз­ные Границы, 2016,Т.18, № 2, c.219-224.РИНЦ – 0.324

67.А.М.Алиев, А.Р.Сафаров, Ф.В.Алиев, А.М.Гусейнова. Моделиро­вание кинетики каталитического окислительного превращения метана в этилен и ацетилен  в двухступенчатом реакторе. // Химическая промыш­лен­ность сегодня, Москва, 2016, №2, c.12-19. РИНЦ – 0.187

68.А.М.Алиев, А.Р.Сафаров, А.М.Гусейнова. Расчет предварительного матери­ального баланса химико-технологического комплекса по переработке газов крекинга и пиролиза.  // Химическая промышлен­ность сегодня, 2016. №3, c.16-28. РИНЦ – 0.187

69.Зейналов С.Б., Будагова Р.Н., Ходжаев Г.Х. Распределение   продуктов реакции  оксидов этилена и пропилена  со спиртами нафтенового ряда. //  Химическая промышленность сегодня. 1916, №1, с.48-53. РИНЦ – 0.187

70.S.I.Najafova, El.Sh.Mamedov, N.M.Ismaylov, D.S.Veliyeva, T.N.Kulibe­kova, I.R.Rushinaz. Biotechnology for treatment of pesticide­contaminated soils. European Applied Sciences 2016, # 2, p. 5-7. РИНЦ 0.084.

 PATENT İŞİ

Hesabat ilində İnstitutun ixtiraya dair iddia ərizəsi Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin Sənaye Mülkiyyəti Ekspertiza Mərkəzinə (Az Patent) göndərilmişdir və İnstitutun ixtiraçıları Azərbaycan Respublikasının 11 patentini almışlar.

2016-cı ildə İnstitutun aşağıda qeyd olunan laboratoriyalarının əməkdaşları tərəfindən  Azərbaycan Respublikası Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinə  4 iddia ərizəsi göndərilmiş və bütün işlərə ilkin ekspertizanın müsbət rəyi alınmışdır. 

İDDİA ƏRİZƏLƏRİ

                                                                                                                             Cədvəl 1

 

 

2016-cı ildə İnstitutun aşağıdakı qeyd olunan laboratoriyalarının əməkdaşları Azərbaycan Respublikasının 11 patentini almışlar. (Cədvəl 2)

  1. Lab. № 11 – 1 patent  (Lab. rəh.  Ə.Ə.Məcidov)
  2. Lab. № 15 – 4 patent  (Lab. rəh.  A.M.Əliyev)
  3. Lab. № 2 –   1 patent  (Lab. rəh.  G.Z.Süleymanov)
  4. Lab. № 27 – 1 patent  (Lab. rəh.  S.B.Zeynalov)
  5. Lab. № 6 –   2 patent  (Lab. rəh.  M.M.Əsədov)
  6. Lab. № 10 – 1 patent  (Lab. rəh.  M.M.Əhmədov)
  7. Lab. № 7 –   1 patent  (Lab. rəh.  V.M.Əhmədov) 

Qeyd olunan ixtiralar üzrə iddiaçı və patent sahibi AMEA-nın Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutudur.  

2016-ci ildə  Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutunun əməkdaşları tərəfindən alınmış Patentlər

                                                                                                                             Cədvəl 2

 

 

Lab.

 

İxtiranın adı

 

Müəlliflər

 

Patentin №-si və Dövlət reyestrində qeydiyyat tarixi

 

1

 

11

 

“Yüksək dispersli metal tozunun alınma üsulu”

 

Ə.Ə.Məcidov

İ.H.Mehdiyev 

Z.D.İbayev

İ.R.Əmirasla­nov P.Ə.Fətullayeva

 

İ 2016 0011 25.02.2016

 

2

 

 

15

 

“1,3-Tsikloheksadienin

 alınma üsulu”

 

A.M.Əliyev

S.M.Məcidova

Z.A.Şabanova

Ü.M.Nə­­­­­cəf-Quliyev G.Ə.Əli-zadə.

 

İ 2016 0012  

25.02.2016   

 

3

 

 

 

2

15

23

 

Ferrosen və onun törəmələri poladın  korroziyasının

ingibitoru kimi”

G.Z.Süleymanov

H.M.Tahirli,

İ.H.Süleymanova  Z.Z.Şərifov

A.T.Xanlarov 

H.N.Məmmədov  

R.M.Muradxanov A.M.Əliyev

 

 

İ 2016 0013  

    25.02.2016      

 

4

 

 

 

15

6

 

“Dəniz suyunun şirinləşdirilməsi üsulu”

                                  

A.M.Əliyev Ə.Ə.Sarıcanov M.M.Əsədov

 

İ 2016 0043 

27.05.2016  

 

5

 

27

 

“Kraun-efirlərin alınması üsulu”

                        

R.N.Budaqova S.B.Zeynalov H.X.Xocayev

 

İ 2016 0081

03.08.2016     

 

6

 

 

6

 

   “Rentgenhəssas material”

                          

M.M.Əsədov S.N.Mustafayeva C.T.Hüseynov

 

İ 2016 0071

03.08.2016 

        

 

7

 

 

15

 

“Asetilenin alınma üsulu”

                                   

 

A.M.Əliyev F.V.Əliyev          K.İ.Mətiyev

M.K.Al-Dosari

 

İ 2016 0090

21.09.2016                

 

 

8

 

 

 

10

 

 

“Hidrogen sulfiddən kükürdün alınması üsulu”

 

 

 

Ə.A.İbrahimov, M.M.Əhmədov, R.M.Vəkilova

 

 

 

 

 

 

İ 2016 0091

21.09.2016                

 

9

 

 

15

 

“Tsikloheksanonun alınma üsulu”

A.M.Əliyev

S.M.Məcidova

M.Q.Əliyeva

G.Ə.Əli-zadə

Z.A.Şabanova

 

İ 2016 0114

 

10

 

 

7

 

Fenilasetilenin stirola selektiv hidrogenləşmə üsulu

V.M.Əhmədov

İ.D.Əhmədov

N.Y.Melnikova

H.Q.Nurullayev

V.M.Əhmədov

 

İ 2016 0115

 

11

 

6

 

Fotohəssas material

 

E.M.Kərimova

S.N.Mustafaeva

M.M.Əsədov

 

İ 2016 0103

   

İNSTİTUTUN   TƏTBİQ   İŞLƏRİ

 AMEA-nın akademik M. Nağıyev adına Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutunun 2016-cı ildə nəzərdə tutulmuş innovasiya xarakterli işlərin yerinə yetirilməsi haqqında hesabat

İşin adı

2016-cı ildə nəzərdə tutulmuşdur

Yerinə yetirilmişdir

Məsul şəxslər

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Polietilen-Bitum mo­difi­ka­siyası əsa­­sında hidro­fob-elas­tik her­me­tik­lə­rin alın­ma­sı (keçici).

 

Texniki şərtlərin və töv­siyələrin tət­biqi üç­ün meli­o­rasiya və su təsərrüfatı ASC-yə təq­dim et­mək.

 

Texniki qurğuların və ma­gistral kanalla­rın ti­kin­­ti­sində tikiş­lərin dol­durul­ması üç­­ün tövsiy­ə olu­nan polistirol-Bitum kipləşdiri­cilərinin tətbiqi üçün tex­niki şərtlər hazırlanıb me­lio­­rasiya və su təsərrüfatı ASC-yə təqdim edilmişdir.

Müqa­vilə əsasında “Xan arxı” kanalının tikintisin­də 1800 m2 sahədə tətbiq edilmişdir (tətbiq aktı var).

 

t.ü.f.d.

T.Hüseynzadə

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2

Klatrat əmələ gə­ti­rmənin neft qur­ğula­rı­nın hasilat­la­rı­­nın artırıl ma­sın­da tətbiqi

(tətbiqə hazırlanır).

Alınan kompo­zit­lərin neft quyu­larında sı­naqdan keçirilmə­si.

2015-ci ildən baş­la­ya­raq sintez etdiyi­miz bəzi ke­çid me­tal­ların kom­pleks­­lə­rinin Azər­bay­ca­nın ağır neftləri­nin hasi­li­nə və nəqlinə təsiri öyrə­nilir. Cari ildə bu kom­pleks­lər əsasın­da hazır­lanmış 1% kompo­zit məh­­lulu ilə asfalten və qətranla­rın miqdarı çox olan Murad­xanlı neftinin kinematik özlü­lü­yü­nün 

83.42 mm2/san-dən

41.86 mm2/san-ə, di­na­mik özlü­lüyün isə 32.74 mm2/san düş­düyü təs­diq edilmiş­dir. Belı ki, dina­mik özlülük 60.75% aza­lır. Neftlə birlikdə çı­xan lay sularının cod­lu­ğunu kom­po­zit aşağı salaraq, onu ekoloji tə­miz suvar­ma su səviy­yə­sinə qə­dər təmiz­ləyir.

k.e.d.

M.Munşiyeva

k.e.d.

B.Usubəliyev

 1.7. Keçirilmiş konfranslar, sessiyalar, seminarlar və yubileylər haqqında məlumat 

İnstitutun 80 illik yubileyinə həsr olunmuş respublika elmi konfransı və Nağıyev qiraətləri 15-16 noyabrda keçirilmişdir. (təşkilatçılar – AMEA-nın Kimya Elmləri Bölməsi və AMEA-nın akad. M.Nağıyev adına Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutu). Konfransın materialları (478 səh.), proqramı (19 səh.) İnstitutun 80 illik tarixini və nailiyyətlərini əks etdirən “Институт Катализа и Неорганической Химии – 80 лет” adlı kitab (494 səh.) çap edilmişdir. 

 

1.8. Beynəlxalq əlaqələr və qrantlar haqqında məlumat 

Hesabat ilində institutun bir sıra əməkdaşları xarici ölkələrə ezam edilmişlər.

15.12.2015-ci il tarixində 71 gün müddətinə (02.03.2016) Nanokarbon katalizatorları iştirakında hidrogen peroksidlə oksidləşmə laboratoriyasının müdiri k.ü.e.d. Eldar  Zeynalov Almaniyaya, Berlin Texniki Universitetinə tədqiqat işlərinin aparılması üçün ezam olunmuşdur. (Ezamiyyət zamanı Almaniyanın Drezdendəki “Bərk Çisim və Materialların Tədqiqi” Leybnits İnsitututunun və Vildaudakı “Tətbiqi Elmlər Universiteti”-nin aparıcı alimləri və mütəxəssisləri ilə görüşlər keçirilmiş, birgə işlərin aparılması, müştərək layihələrin təqdim edilməsi ətrafında danışıqlar aparılmış və imkanlar araşdırılmışdır).

AMEA-nın müxbir üzvü Məhəmməd Babanlı və “Beynəlxalq əlaqəlar, qrant layihələri və innovasiya“ şöbəsinin müdiri k.ü.f.d. Ziya Əliyev 31.01.2016-cı il tarixində 5 gün müddətinə Almaniyanın Münhen, Tegernze şəhərinə Beynəlxalq Materialşünaslıq Cəmiyyətinin 30-cu yubiley görüşü və Çoxkomponentli Heterogen Tarazlıqlar üzrə beynəlxalq seminarda iştirak etmək üçün ezam olunmuşlar. Qeyd olunan görüşdə AMEA akad. M.F.Nağıyev adına Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutunda yeni sinif funksional materiallar-topoloji izolyatorların sintezi və tədqiqi sahəsində  aparılan işlər barəsində geniş məruzə edilmiş və həmin məruzə böyük maraq cəlb etdiyindən yeni əməkdaşlıq imkanları yaranmışdır.

Nanokarbon katalizatorları iştirakında hidrogen peroksidlə oksidləşmə laboratoriyasının müdiri k.ü.e.d. Eldar  Zeynalov 30.03.2016-cı il tarixində 3 gün müddətinə Bolqarıstanın Sofiya şəhərinə Avropa Komissiyasının Sofiyadakı Nümayəndəliyində seminarda iştirak etmək üçün,  “Beynəlxalq əlaqəlar, qrant layihələri və innovasiya“ şöbəsinin müdiri k.ü.f.d. Ziya Əliyev 01.05.2016-cı il tarixində 39 gün müddətinə Ispaniyanın Donostia-San Sebastian şəhərinə, Donostia Beynəlxalq Fizika Mərkəzinə tədqiqat işlərinin aparılması üçün, Nanokarbon katalizatorları iştirakında hidrogen peroksidlə oksidləşmə laboratoriyasının müdiri k.ü.e.d. Eldar  Zeynalov 15.05.2016-cı il tarixində 14 gün müddətinə konfransda iştirak və məruzələrlə çixiş etmək məqsədi ilə Ukraynanın Lvov şəhərinə Lvov Politexnik Milli Universiteti və Ukrayna Milli Elmlər Akademiyasının Fizika İnstitutuna, Akademik Dilqəm Tağıyev 26.06.2016-cı il tarixində 7 gün müddətinə İtaliyanın Neapol şəhərində keçirilmiş Beynəlxalq “4th Blue Sky” konfransında iştirak etmək üçün ezam olunmuşlar.

Aparıcı elmi işçi k.ü.f.d., dos. Şamo Tapdıqov 29.05.2016-cı il tarixində 62 gün müddətinə Tayvanın Hsinçu şəhərinə ezam olunmuşdur. Ezamiyyət müddətində Tayvan Biotexnologiya ve Biokimyəvi Mühəndislik Cəmiyyətinin prezidenti, Milli Chunq-Chenq Universitetinin Kimya Mühəndisliyi Departamentinin professoru ve Biotexnologiya uzrə Asiya Federasiyasi Baş katibinin müavini Wen-Chien Lee ilə görüşlər keçirmiş və gələcəkdə doktorant və magistrlərin elmi təcrübələrinin aparılması və öyrənilməsində Milli Tsinq Hua Universitetinin təqaüd proqramlarından istifadə imkanları müzakirə edilmişdir.

AMEA-nın müxbir üzvü Məhəmməd Babanlı 26.06.2016-cı il tarixində 5 gün müddətinə Rusiyanın Voronej Dövlət Universitetinə Beynəlxalq Elmi Müşavirədə istirak etmək üçün, akademik Dilqəm Tağıyev, Nanoelektrokimya və elektrokataliz laboratoriyasının müdiri k.ü.e.d. Akif Əliyev 20.09.2016-cı il tarixində 5 gün müddətinə və Gürcüstanın Batumi şəhərinin Qeyri-üzvi və elektrokimya institutuna məruzə, görüşlər aparılması üçün, Fiziki-kimyəvi texnologiyalar və onların modelləşdirilməsi laboratoriyasının müdiri k.ü.e.d. Mirsəlim Əsədov  04.10.2016-cı il tarixində 3 gün müddətinə Rusiyanın Moskva şəhərinə REA Fiziki Texnologiyalar İnstitutunun (REA Fİ) təşkil etdiyi ICMNE-2016 & QI-2016 Beynəlxalq konfransda iştirak etmək üçün ezam edilmişlər.

“Beynəlxalq əlaqəlar, qrant layihələri və innovasiya“ şöbəsinin müdiri k.ü.f.d. Ziya Əliyev 30.09.2016-cı il tarixində 7 gün müddətinə birgə elmi tədqiqatlar aparmaq üçün Fransanın Marsel şəhərinə,  AMEA-nın müxbir üzvü Məhəmməd Babanlı 26.10.2016-cı il tarixində 4 gün müddətinə Makedoniyanın Skopje şəhərinə Kimya və texnologiya üzrə 2-ci beynəlxalq türk dünyası konfransında iştirak etmək və  “Metal xalkogenidləri əsasında 3D topoloji izolyatorların kimyəvi dizaynı” mövzusunda plenar məruzə ilə çıxış etmək üçün, Ekoloji kataliz laqboratoriyasının müdiri, k.e.d. Arif Əfəndi 15-21.08. 2016-cı il  tarixində Türkiyənin Mersin şəhərinə Ulusal Kimya Konqresində məruzə ilə çıxış etmək üçün, Çimnaz Şabanova 08-11.11.2016-cı il tarixində Ukraynanın Kiyev şəhərinə “Vətəndaş cəmiyyətinin təşəbbüsü ilə beynəlxalq maliyyə qurumlarının hesabatlılığı” seminarında iştirak etmək üçün,  “Beynəlxalq əlaqəlar, qrant lahiyələri və innovasiya“ şöbəsinin müdiri k.ü.f.d. Ziya Əliyev 06.11-13.11.2016ci il tarixində İspaniyanın Bilbao şəhərində yerləşən Bask Ölkəsi Universitetinə magnit aşqarlarla legirlənmiş laylı 3D Topoloji izolyatorların sintezi, kristal və səth topografiyalarının öyrənilməsi üçün ezam edilmişlər. 

Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin Elm Fonduna 2014-2016-cı illərdə təqdim olunmuş və qalib gəlmiş qrant layihələri

 1.Layihənin adı: ”Propilenin hidrogen peroksid iştirakı ilə propilen oksidi, akrolein, allen, metilasetilen, propion aldehidi və asetona koherent-sinxronlaşdırılmış oksidləş­məsi”. Layihənin rəhbəri – k.ü.f.d. Lətifə Həsənova (k.ü.f.d. Nəhməd Əlizadə iştirakçı). Layihənin müddəti – 2014–2016-cı illər. Layihənin məbləği – 80 000 AZN. 

2.Layihənin adı: “Alternativ enerji mən­bələrində istifadə və elektron texnikası üçün çoxkomponentli metal xalkogenidləri əsasında yeni funksional materialların alınması və tədqiqi". Layihənin rəhbəri – müxbir üzv Məhəmməd Babanlı. Layihənin müddəti ­– 24 ay (2014–2016). Layihənin məbləği – 80 000 AZN. 

3.Layihənin adı: “Yanacaq elementləri üçün hidrogenin alınması və təmizlənməsi katalizatorlarının sintezi”. Layihə rəhbəri-müxbir üzv Əjdər Məcidov, iştirakçı müxbir üzv Mübariz Əhmədov. Layihənin  müddəti – 2014–2016-cı illər.  Layihənin məbləği–90 000 AZN.  

4.Layihənin adı:  “Laya vurulan suyun asfalten və mexaniki hissəciklərdən maye faza ekstraksiya üsulu ilə təmizlənməsi texnologiyasının işlənməsi”. Layihənin rəhbəri – müxbir üzv Qüdrət Kəlbəliyev, k.e.d., prof. Gülməmməd Süleymanov (iştirakçı). Layihənin müddəti – 2014–2016-cı illər. Layihənin məbləği – 90 000 AZN. 

5.Layihənin adı: “Neft məhsullarının neft şlamlardan ayrılması prosesinin intensivləşdirilməsi və texnoloji rejimin təyin edilməsi”. Layihənin rəhbəri – AMEA-nın Geologiya və Geofizika İnstitutunun t.ü.e.d., prof. Arif Quliyev, k.e.d., prof. Gülməmməd Süleymanov (iştirakçı). Layihənin müddəti – 2014–2016-cı illər.  Layihənin məbləği – 80 000 AZN 

6.Layihənin adı: “I-V qrup elementlərinin lantanoidli üçlü və mürəkkəb sulfidlərinin kristalokimyəvi  xarakteristikaları”. Layihənin rəhbəri – k.ü.f.d., b.e.i. Vaqif  Qasımov. Layihənin müddəti – 2014–2016-ci illər (18 ay).  Layihənin məbləği – 15 000 AZN. 

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Yanında Elmin İnkişaf Fondunun

2015-2017-ci illərdə  görülmüş və görüləcək qalib qrant layihələri 

1.Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Elmin İnkişafı Fondu. Layihənin adı: “Renium əsasında yarımkeçirici xassəyə malik yeni materialların alınması“. Layihənin  rəhbəri – k.e.d. Elza Salahova. Layihənin müddəti – 2015-2016-cı illər (12 ay). Layihənin məbləği – 60 000 AZN. 

2.Azərbaycan Respublikasinin Prezidenti Yaninda Elmin İnkişafi Fondunun Sənaye Qrantı. Layihənin adı:  “Hidrotexniki qurğuların metal avadanlıqlarının istismar şəraitində korroziyaya davamlılığının proqnozlaşdırılması və mühafizəsinin təşkili”. Layihənin rəhbəri –k.ü.f.d., dosent Hilal Tahirli.  Layihənin müddəti – 2015–2016-cı illər (12 ay). Layihənin məbləği – 95.000 AZN. 

3.Azərbaycan Respublikası Elmin İnkişaf Fondu. Layihənin adı:   “Müxtəlif çeşidli nano-TiOkata­lizatorlarının aktivliyinin alitsiklik karbon turşularının mürəkkəb efirlərinin alınmasında tədqiqi“. Layihənin rəhbəri – k.e.d., prof. Eldar Zeynalov. Layihənin  müddəti – 2015– 2016-cı illər (12 ay). Layihənin məbləği – 80.000AZN. 

4. Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında  Elmin İnkişaf Fondunun Gənc alim və mütəxəssislərin 3-cü qrant müsabiqəsinin qalibi. “Laylardan qalıq ağır neftlərin çıxarılması üçün  koordinasion polimer əsaslı yeni kompozit materialların alınması və tədbiqi”. Layihənin rəhbəri – k.e.i. Firuzə Əliyeva.  Layihənin müddəti – 2015-2016-cı illər. Layihənin məbləği – 20.000AZN. 

5. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Elmin İnkişafı Fondunun Gənc alim və mütəxəssislərin 3-cü qrant müsabiqəsi. Layihənin adı: ″Modifikasiya olunmuş sintetik və təbii matrislər əsasında Pd, Pt, Ni nanokompozitlərinin formalaşması proseslərinin və katalitik xas­sələrinin tədqiqi″. Layihənin rəhbəri – k.e.i. Aytən Babayeva. Layihənin  müddəti – 12 ay (2015-2016). Layihənin məbləği – 40 000 AZN. 

6. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Elmin İnkişafı Fondu. Layihənin adı:   “Yeni nəsil Günəş çevriciləri üçün yüksək fotoeffektivliyə malik CdS, CdTe nanotellərinin elektrokimyəvi yolla sintezi, optiko-fiziki parametrlərinin təyini və spirtlərin foto­elektrokatalitik çevrilməsinin tədqiqi”. Layihənin rəhbəri – k.e.d. Akif Əliyev. Layihənin müddəti – 2015–2017-ci illər. Layihənin məbləği – 240 000 AZN. 

Bundan əlavə  2016-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Elmin İnkişafı Fondu tərəfindən elan edilmiş müsabiqədə 2 layihə qranta layiq görülmüşdür (bax 1.4). 

1.9. Elmi kadrların hazırlanması 

AMEA-nın 20 aprel 2016-cı il tarixli 7/15 nömrəli qərarına əsasən İnstitutda Təhsil şöbəsi yaradılıb.

İnstitutun doktorantura və dissertanturasına (2015-ci ili qəbul planına əsasən) 2016-cı ildə 14 nəfər,  doktorantura  yolu ilə 5 (elmlər doktoru hazırlığı üzrə 2, fəlsəfə doktoru hazırlığı üzrə 3), dissertantura yolu ilə 9 (elmlər doktoru hazırlığı üzrə 1, fəlsəfə doktoru hazırlığı üzrə 8)  qəbul olmuşdur.

Hesabat  ilində  56 doktorant  və  dissertant  müxtəlif  ixtisaslardan öz dissertasiya işləri  üzrə  elmi tədqiqat işləri aparmışlar. İnstitutun  doktoranturasında  fəlsəfə doktoru hazırlığı üzrə 25 nəfər  təhsil  alır,  onlardan  10 əyani və 15 qiyabi:

2303.01 - “Qeyri-üzvi kimya” ixtisası                                          -   9

2301.01 - “Analitik kimya” ixtisası                                              -   1

2316.01 - “Kimyəvi kinetika və kataliz” ixtisası                            - 10

3303.01-“Kimya texnologiyası və mühəndisliyi” ixtisası              -   2

2307.01-“ Fiziki kimya” ixtisası                                                 -   2

2308.01-“Elektrokimya” ixtisası                                                 -   1

Elmlər doktoru hazırlığı üzrə 5 nəfər büdcə hesabına təhsil alır.

2303.01 - “Qeyri-üzvi kimya” ixtisası                                         -   2    

2316.01 - “Kimyəvi kinetika və kataliz” ixtisası                             -   2    

2304.01 -“Makromolekullar kimyası” ixtisası                               -   1

İnstitutun dissertanturasında  elmlər doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün  7 nəfər

2303.01 - “Qeyri-üzvi kimya” ixtisası                                       -   3

2316.01 - “Kimyəvi kinetika və kataliz” ixtisası                         -   2    

3303.01-“Kimya texnologiyası və mühəndisliyi” ixtisası              -   1

2307.01-“ Fiziki kimya” ixtisası                                               -   1    

Fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün  19 nəfər:

2303.01 - “Qeyri-üzvi kimya” ixtisası                                       -   7

2316.01 - “Kimyəvi kinetika və kataliz” ixtisası                         -   4    

2304.01 -“Makromolekullar kimyası” ixtisası                             -   2    

2307.01-“ Fiziki kimya” ixtisası                                              -   3

3303.01-“Kimya  texnologiyası və mühəndisliyi” ixtisası        -   3

dissertasiya işi üzrə çalışır:

 

 

ELMİ-TƏŞKİLATİ  FƏALİYYƏT 

a) Elmi Şuranın fəaliyyəti:  

Hesabat dövründə Elmi Şuranın 14 iclası keçirilmiş və bu iclaslarda 2016-cı il üçün struktur bölmələrin işçi proqramları, 2017-ci ildə keçiriləcək elmi-tədqiqat işlərinin planları, İnstitutun doktorantura, dissertantura və magistraturasına qəbul olunanların at­testasiyasının nəticələri, 2016-cı ildə qəbul olunanların fərdi iş planları, Elmi Şuranın 2016-cı il üçün təqvim planı, 2016-cı ildə İnstitutun gənc əməkdaşlarının elmi fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi məqsədi ilə akad. M.Nağıyev adına təsis edilmiş mükafata və “Gənclər üçün Prezident mükafatı”na layiq görülən gənc alimlərin təklif edilməsi, əməkdaşlara ixtisaslar üzrə dosent elmi adının verilməsi, Şuraya təqdim olunmuş monoqrafiyaların çapa tövsiyəsi və İnstitutda işləyən görkəmli alimlərin yubileylərinin keçirilməsi haqqında AMEA-nın qarşısında vəsatətlərin qaldırılması və s. məsələlər müzakirə olunmuşdur. İnstitutun 80 illik yubileyinə hazırlıq ilə bağlı müxtəlif məsələlərə baxılıb.

Elmi Şura iclaslarında əməkdaşların baş elmi işçi, aparıcı elmi işçi, böyük elmi işçi vakant vəzifələrini  tutmaq üçün keçirilən müsabiqənin nəticələri müzakirə olunub və AMEA-nın Kimya Elmləri Bölməsinə  təsdiq üçün  təqdim olunub.

Elmi Şuranın iclaslarında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərman və Sərəncamlarının icrası haqqında, Azərbaycan MEA Rəyasət Heyətinin sərəncamları və qərarları, Ali Attestasiya Komissiyasının və başqa yerli və xarici elmi təşkilatların məktubları və s. müzakirə olunmuş və onlara müvafiq cavablar verilmişdir.

Elmi Şuranın iclaslarında müntəzəm olaraq 2016-cı il ərzində xarici ölkələrdə  ezamiyyətdə olmuş əməkdaşların hesabatları dinlənilmiş və təsdiq edilmişdir.

İlin sonunda struktur bölmələrinin 2016-cı il üzrə elmi və elmi-təşkilati hesabatları prezentasiya şəklində aparılmış, “direktorluq hesabatı” təsdiq edilmiş və elmi işlərdə əldə edilən mühüm nəticələr müzakirə edilmişdir.

Şurada 2 nəfərə  2316.01 – “Kimyəvi kinetika və kataliz” ixtisası üzrə (k.ü.f.d.  Məmmə­dova Ülviyyə və k.ü.f.d. Yunisova Firuzə), 4 nəfərə 2303.01 – “Qeyri-üzvi kimya” ixtisası üzrə (k.ü.f.d. Abbasov Mir-Heydər, k.ü.f.d. Əliyev Ziya, k.ü.f.d. Məmmədova Naibə, k.ü.f.d. İmaməliyeva Samirə) dosent elmi adı verilməsi məsələsi müzakirə olunmuş və  sənədlər AAK-na təqdim edilmişdir.

Elmi Şuranın iclaslarında elmi əməkdaşlıqla bağlı yeni müqavilələr müzakirə olunub təsdiq edilmişdir, həmçinin 2016-cı ilə qədər bağlanılmış və fəaliyyətdə olan müqavilələr əsasında aparılan elmi-tədqiqat işlərinin yerinə yetirilməsinə baxılmışdır.

Bu müqavilələr əsasında birgə aparılan elmi tədqiqatların əlaqələndirilməsi, elmi işləmələrin effektivliyinin artırılması və alınan nəticələrin mühüm olması müzakirə olunaraq təsdiq edilmişdir.

 

b) Elmi seminarların işi:

AMEA-nın Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutunda Dissertasiya Şurasının nəzdində 2316.01 – Kimyəvi kinetika və kataliz, 2303.01 – Qeyri-üzvi kimya, 3303.01 – Kimya texnologiyası və mühəndisliyi  ixtisasları üzrə Elmi Seminar fəaliyyət göstərir. Elmi seminarın tərkibi 20 nəfərdən ibarətdir (2 müxbir üzv, 10 elmlər doktoru, 8 fəlsəfə doktoru). Elmi seminarda hesabat ilində aşağıdakı dissertasiya işləri müzakirə olunmuşdur:

 

1. 24.02.2016-cı ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin dissertantı Əhmədova İradə Cavid qızının -“Propen, izobuten və heksen-1-in pentasil tipli yüksək silisiumlu seolit katalizatoru üzərində çevrilməsində sıxlaşma məhsullarının rolu” mövzusunda 2316.01 -"Kimyəvi kinetika və kataliz" ixtisası üzrə disser­tasiya işinin müzakirəsi. (Protokol №1)

 

2. 06.04.2016-cı ildə Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutunun dissertantı Nəcəf-Quliyev Ülvi Mehdi oğlunun “Modifikasiya olunmuş seolit katalizatorları üzərində tsikloheksanın 1,3 tsikloheksadienə oksidləşdirici dehidrogenləşməsi reaksiyasının kinetika və mexanizminin öyrənilməsi” mövzusunda 2316.01 -"Kimyəvi kinetika və kataliz" ixtisası üzrə disser­tasiya işinin müzakirəsi. (Protokol №2)

 

3. 11.04.2016-cı ildə Azərbaycan Elmi- Tədqiqat Su Problemləri İnstitutunun doktorantı Sadıxov Qorxmaz Rizvan oğlunun. “Hövsan Aerasiya stansiyasında üzvi mənşəli çöküntülərin utilləşdirilməsi və zərərsizləşdirilməsinin texnologiyası” mövzusunda disser­tasiya işinin müzakirəsi. (Protokol №3)

 

4. 03.05.2016-ci ildə  Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin dissertantı Abbasova Ülviyyə Ələsgər qızının “Metil spirtinin qarışqa turşusuna oksidləşməsi prosesinin modelləşdirilməsi” mövzusunda 3303.01.-“Kimya-texnologiyası və mühəndisliyi” ixtisası üzrə disser­tasiya işinin müzakirəsi. (Protokol №4)

 

5. 11.05.2016-cı ildə Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutunun dissertantı Nasseri Şahab Allahqulu oğlunun “Sənaye tullantı sularından metal kationlarının mis(II),və sinkın sobsiyası” mövzusunda 3303.01.-“Kimya-texnologiyası və mühəndisliyi” ixtisası üzrə disser­tasiya işinin müzakirəsi. (Protokol №5)

 

6. 01.06.2016-cı ildə Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin dissertantı Həsənova Fərqanə Çingiz qızının “Nikel tərkibli binar katalizatorlar üzərində qliserinin hidrogenə buxar fazalı konversiyası” mövzusunda  2316.01 - "Kimyəvi kinetika və kataliz" ixtisası üzrə disser­tasiya işinin müzakirəsi. (Protokol №6) 

7. 27.10.2016-cı ildə akad. Yusif Məmmədəliyev adına Neft-kimya Prosesləri institutunun doktorantı İsayeva Yeganə Surət qızının “Nanoölçülü komponentlər saxlayan heterogen katalizator üzərində  benzolun  propan və  propilenlə   alkilləşməsi”  mövzusunda 2316.01  “Kimyəvi kinetika və kataliz” ixtisası üzrə disser­tasiya işinin müzakirəsi.  (Protokol №7) 

Cari il ərzində seminarda 7 dissertasiya işinin (2 elmlər doktoru və 5 fəlsəfə doktoru) müzakirəsi olmuşdur. 

c) Dissertasiya Şurasının işi: 

İnstitutun nəzdində 2303.01 – “Qeyri-üzvi kimya“, 2316.01 – “Kimyəvi kinetika və kataliz”, 3303.01 – “Kimya texnologiyası və mühəndisliyi” ixtisasları üzrə Dissertasiya Şurası fəaliyyət göstərir. Hesabat ilində Dissertasiya Şurasında 6 nəfər (Tomuyeva Aynurə Şəmil qızı - Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti,Qəhrəmanova Şahnaz İsmayıl qızı -Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutu, Əhmədova İradə Cavid qızı -Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti,Nəcəf- Quliyev Ülvi Mehdi oğlu -Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutu,NasseriŞahab  Allahqulu oğlu  - Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutu, Ülviyyə Ələsgər qızı Abasova - Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti) kimya üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün dissertasiya müdafiə etmişdir.

1. Tomuyeva Aynurə Şəmil qızı Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutu­nun doktorantı  Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin əməkdaşı “Cu, Zn, Cd, Co, Ni metallarının o – və p- ftal turşuları ilə kompleksləri əsasında klatrat birləşmələrin sintezi və quruluş - kimyəvi tədqiqi” 

2303.01 – “Qeyri-üzvi kimya” ixtisasında kimya üzrə fəlsəfə doktoru. 22.01.2016                                                                                                                                      

2.Qəhrəmanova Şahnaz İsmayıl qızı -Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutu­nun  dissertantı “Mn2+ və Cu2+ kationlarının bəzi çox koordinasiyalı karbon və sulfoturşularla əmələ gətirdikləri birləşmələrin sintezi və tədqiqi”

2303.01 – “Qeyri-üzvi kimya” ixtisasında kimya üzrə fəlsəfə doktoru. 04.03.2016       

3.Əhmədova İradə Cavid qızı -Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin dissertantı “Propen, izobuten və heksen-1-in pentasil tipli yüksək silisiumlu seolit katalizatoru üzərində çevrilməsində sıxlaşma məhsullarının rolu”.

2316.01 -"Kimyəvi kinetika və kataliz" ixtisasında kimya üzrə fəlsəfə dokto­ru. 15.04.2016                                                                                                                                               

4. Nəcəf- Quliyev Ülvi Mehdi oğlu -Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutunun doktorantı 

“Modifikasiya olunmuş seolit katalizatorları üzərində tsikloheksanın 1,3 tsikloheksadienə oksidləşdirici dehidrogenləşməsi reaksiyasının kinetika və mexanizminin öyrənilməsi”.

2316.01 -"Kimyəvi kinetika və kataliz" ixtisasında kimya üzrə fəlsəfə doktoru. 20.05.2016  

5. Nasseri Şahab  Allahqulu oğlu  -  İran İslam Respublikasının vətəndaşı Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutunun dissertantı "Sənaye Tullanti Sularindan Mis (Ii) Və Sink Ionlarinin Sorbsion Çixarilma Texnologiyasi".

3303.01 - “Kimya texnologiyası və mühəndisliyi” ixtisasında texnika üzrə fəlsəfə doktoru.  24.06.2016 

6. Abasova Ülviyyə Ələsgər qızı - Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin dissertantı  “Metil spirtinin qarişqa turşusuna oksidləşməsi prosesinin modelləşdirilməsi”

3303.01 – “Kimya texnologiyasi və mühəndisliyi” ixtisasında texnika üzrə fəlsəfə doktoru. 27.09.2016                                                                                                                                     

7. İsayeva  Yeganə  Surət qızı- AMEA Neft-Kimya Prosesləri İnstitutu

”Nanoölçülü komponentlər saxlayan heterogen katalizatorların üzərində benzolun propan və propilenlə oksilləşdirilməsi”

2316.01 - Kimyəvi kinetika və kataliz ixtisasında kimya üzrə fəlsəfə doktoru-09.12.2016 

 

1.10. Maddi-texniki təchizat və maliyyə məsələləri 

 

2015

2016

AMEA tərəfindən büdcə maliyyələşdirilməsi

2943546

3137972

Orta aylıq əmək haqqı

346,0

345,0

o cümlədən

- elmi işçilər

 

374,2

 

428,0

 

1.11. Sosial sferada fəaliyyət 

İnstitut əməkdaşlarına bayramlarda mükafatlar verilir və  ehtiyacı olan əməkdaşlara müəyyən sosial  yardımlar göstərilir. 

1.12. Təltiflər və mükafatlar haqqında məlumat 

1. Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutunun 80 illik yubileyi ilə  əlaqədar  uzunmüddətli məhsuldar elmi və elmi-ictimai fəaliyyətlərini nəzərə alaraq  İnstitutun laboratoriya müdirlərindən: t.ü.e.d.  Fikrət Sadıxov k.ü.f.d. Lətifə Həsənova,  k.ü.e.d. Akif Əliyevk.ü.e.d.  İxtiyar Bəxtiyarlı,  k.ü.e.d., Arif Heydərov və k.ü.e.d. Arif Əfəndi Kimya Elmləri Bölməsinin Fəxri Fərmanı ilə təltif olunmuşlar. 

2. Elmin inkişafınada göstərdikləri elmi fəaliyyət və xidmətlərini nəzərə alaraq,  İnstitutun AMEA-nını müxbir üzvü, şöbə müdiri Əli Nuriyevə, “Kompozisiya örtük materialları və korroziyadan mühafizə” laboratoriyasının  aparıcı elmi işçiləri- t.ü.f.d. İzida Məmməd­yarovaya, k.ü.f.d. Aydın Kazımova  və “Elmi nəşrlər” şöbəsinin aparıcı elmi işçisi t.ü.f.d Zoya Zaytsevaya  şəxsi işinə   yazılmaqla təşəkkür elan edilmişdir. 

3. İnstitutunun 80 illik yubileyinə həsr olunmuş Respublika Elmi Konfransı çərçivəsində  elmi işçilər- Ülvi Nəcəf-Quliyev, Nətavan Soltanova, Elmir Babayev, Səadət  Hümbətova elmi fəaliyyətdə fərqləndiklərinə görə “Akademik Murtuza Nağıyev”   adına mükafatın diplomu ilə təltif olunmuşlar.

AzərbaycanRespublikasınınPrezidentiyanındaElminİnkişafıFondu və dünyanın tanınmış elmi-analitik informasiya təminatçısı və mənbəyi olan "Thomson Reuters" şirkəti  Azərbaycan elmi ictimaiyyəti üçün “Web of Science-2016” mükafatları təqdim etmişdir.

Mükafatçıların siyahısı aparıcı axtarış platforması olan Web of Science bazası əsasında tərtib olunub. 

– “Ən yaxşı tədqiqat İnstitutu” nominasiyasında İnstitut AMEA institutları     arasında 3-cü ən yüksək nəticəni göstərmişdir.

– İnstitutun əməkdaşları Məhəmməd Babanlı və Ziya Əliyev ən çox istinad  

   olunan «görkəmli elmi məqalə» nominasiyasında qalib olmuşlar.

 

 

4.1. İnstitutun elmi istiqamətləri üzrə problem şuralarının fəaliyyəti 

İnstitutun nəzdində fəaliyyət göstərən “Qeyri-üzvi, analitik və fiziki kimya“  və “Kataliz”  üzrə Problem Şuraları 2016-cı ildə müntəzəm olaraq bütün dissertant və doktorantların elmi-tədqiqat işlərinin mövzularını müzakirə edib.

 

4.2.  “Azərbaycan-2020: gələcəyə baxış” İnkişaf Konsepsiyasından irəli gələn vəzifələri rəhbər tutaraq AMEA-nın 2020-ci ilədək İnkişaf Konsepsiyası ilə bağlı məlumat aşağıdakı cədvəldə verilmişdir:

 

Bilik iqtisadiy-yatın formalaş-ması

Elmin inkişaf etdiril-məsi

Elmin maddi-texniki bazasının yeniləşdiril-məsi

Hal-hazırda İnstitut qabaqcıl xarici ölkələrdə istehsal olunmuş 40 yaxın müasir  cihazlarla təchiz olunmuşdur: Son 5 ildə alınan cihazlar:

- İnduktiv birləşmiş plazmalı kütlə

  spektrometri;

- Avtomatik rentgen difraktometri;

- Kütlə spektrometrli qaz xromatoqrafı;

- İnfraqırmızı və Ultrabənövşəyi

  spektrometrlər;

- Termoanalizator;

- Qaz adsorbsiya porozimetri və elektron

   mikroskopu.

 

 

Elmin informasiya təminat sisteminin təkmilləşdiril-məsi

İnstitutun saytı müasir proqramlardan olan HTMH, CSS və PHP proqram paketləri vasitəsi ilə hazırlanır. İnstitut haqqında Wikipedia bazasında olan informasiyanın yerləşdirilməsi məqsədi ilə yaradılmış işçi qrupu bu məlumatları həmin bazaya yerləşdirmək və institutun elmi kitabxanasında avtomatlaşdırılmış kitabxana informasiya sisteminin yaradılması üçün hazırlıq işləri aparılır.

İnstitutun saytında və AMEA-nın “SCİENCE.AZ” saytında olan İnstitutun səhifəsi mütəmadi olaraq yenilənir.

 

 

Elmin maliyyələşdirilməsi işində diversifikasiyanın aparılması

Elmi proqramların yerinə yetirilməsi ilə büdcədənkənar vəsaitin həcminin artırılması istiqamətində tədbirlər görülür.

 

 

Tətbiqi elmdə aparılan araşdırmaların bazarın tələblərinə uyğunlaşdırıl-ması

Tətbiqi elmdə aparılan araşdırmalar bilavasitə bazarın (Respublikanın iqtisadiyyatının) tələblərinə uyğunlaşdırılır.

 

 

Milli İnnovasiya Sisteminin formalaşdırıl-ması

AMEA-nın Elmi İnnovasiya Mərkəzi və Rəyasət Heyətinin İnnovasiya şöbəsi ilə birgə araşdırmalar aparılır.

 

 

Elm və istehsal arasında əlaqələrin gücləndirilməsi

– Topoloji izolyator xassəli yeni materialların sintezi,  istiqamətli aşqarlanma yolu ilə onlara əlavə funksionallıq, xüsusən də maqnit xassələri verilməsi; alınan materialların fiziki-kimyəvi və funksional xassələrinin tədqiqi, spintronikada, kvant kompüterlərinin, təhlükəsizlik sistemində və tibbdə istifadə olunan yeni nəsil tepahers detektorların hazırlanmasında tətbiq imkanlarının araşdırılması;

– Smart biomimetik materiallar əsasında yüksək həssaslığa malik biomimetik sensorların yaradılması;

– Molekulyar naqillər kimi nano-elektronikada perspektiv materiallar hesab olunan və molekul zəncirində bir neçə qarışıq valentli metal atomu saxlayan xətti quruluşlu metal-strinq komplekslərin sintezi istiqamətində tədqiqat işləri davam edilir.

– Fullerenlərin, metal saxlayan karbon nanoborularının, nanoliflərin, funksional-laşdırılmış karbon nanostrukturlarının, nanoölçülü titan dioksidin, eləcə də qeyri metal tərkibli maddələrin, stabil radikalların və metalporfirinlərin karbohidrogenlərin molekulyar oksigen və hidrogen peroksidlə oksidləşmə reaksiyalarında katalizator kimi tətbiqi yeni müasir elmi istiqamətlərin və sənaye proseslərinin işlənilməsinə və yaradılmasına geniş imkanlar verəcəkdir.

– Dərman maddələrinin təsir müddətini artırmaq üçün daşıyıcı kimi təbii və sintetik polimerlərdən istifadə etməklə onların immobilizə olunmuş nanokompozit materiallarının alınması istiqamətində işlər davam etdirilir.

– Karbamid əsasında yüksək elektron sıxlığına malik polimer karbon nitrid materialları alınmışdır. Onların əsasında temperatura, köhnəlməyə və korroziyaya davamlı örtüklərin, yüksək keyfiyyətli elektron və optiki təbəqələrin, həmçinin müxtəlif çoxfunksiyalı kompozit innovativ materiallarının yaradılması mümkündür

   – Elektrokimyəvi üsulla sərt mühitlərdə fəaliyyət göstərən, yüksək enerjili elektrik kontaktlarında aşınmaya, istiliyə və korroziyaya davamlı təbəqələr kimi hərbi sənayedə istifadə oluna bilən ərintilərin alınması təklif edilir.

– Hidrotexniki qurğuların metal avadanlıqlarının istismar şəraitində korro-ziyaya davamlılığının proqnozlaşdırılması və mühafizəsinin təşkili məqsədilə orada baş verən fiziki-kimyəvi proseslər öyrənilir və alınmış nəticələr əsasında onların mühafizə sistemi yaradılır.

 

4.3.2. AMEA-nın fəaliyyətini tənzimləyən bir sıra zəruri normativ-hüquqi sənədlərin təkmilləşdirilməsi 

Cari ildə zəruri normativ-hüquqi sənəd təkmilləşdirilməyib.

4.3.3. Gənc alim və mütəxəssislərin elmi fəaliyyətinin stimullaşdırılması 

Akademik M.Nağıyev adına  Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutunun Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurası  AMEA Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının Rəyasət Heyəti tərəfindən təstiq olunmuş  fəaliyyət planına uyğun olaraq İnstitut rəhbərliyinin dəstəyi ilə 2016-cı ildə bir sıra elmi-ictimai tədbirlər həyata keçirmişdir.

 

Cari  ilin may ayının 25- də İnstitutda   Gənc Alim və Mütəxəssislər  Şurasının təşkilatçılığı ilə   Bakı Avropa Liseyinin şagirdləri üçün “Açıq qapı” günü keçirilmişdir. Hazırda AMEA-nın qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri  elmlə təhsilin vəhdətinin təmin edilməsi, kadr hazırlığı sisteminin müasir standartlara uyğun olaraq təkmilləşdirilməsi, elmi tədqiqat işlərinin nəticələrinin tədris prosesində tətbiqidir. Bu kimi tədbirlərin keçirilməsində məqsəd şagirdlərdə ilkin elmi dünyagörüşün formalaşdırılması, onlarda kimya elminə marağın artırılmasıdır.  Açıq qapı çərçivəsində məktəblilər  üçün “əyləncəli elmi şoular” göstərildi, onların müxtəlif laboratoriyalara ekskursiyası təşkil olundu. Sonda  İnstitutun   gənc tədqiqatçısı Aygün İsazadə məktəblilər üçün  “Kimya və həyat” mövzusunda məruzə ilə çıxış etdi, onları maraqlandıran sualları cavablandırdı.

Cari ildə İnstitutda Şuranın təşəbbüsü ilə “Fiziki-kimyəvi  analiz üsullarından” - Elektron  paramaqnit  rezonansı , İnfraqırmızı spektroskopiya, Ultrabənövşəyi  spektros­kopiya, Nüvə maqnit  rezonansı, Rentgenoqrqafik analizdən mühazirə və seminarlar  təşkil olunmuşdur. Bu tip seminar və mühazirələrin keçirilməsində      məqsəd  gənc mütəxəs­sis­ləırin, o cümlədən doktorant və magistrlərin fiziki-kimyəvi analizin  nəzəri əsaslarının    mənimsənilməsi və əldə etdikləri  biliklərin praktik olaraq istifadəsini təmin etməkdən ibarətdir. Mühazirə və seminarlar  İnstitutun bu sahədə ixtisaslaşmış mütəxəssisləri tərəfindən aparılmışdır.

Bu ilin 10- 15 noyabr tarixlərində  AMEA Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının birgə təşkilatçılığı ilə Gəncə şəhərində "XXI əsrdə dünya elminin inteqrasiya prosesləri" mövzusunda beynəlxalq forum keçirilmişdi. Forum çərçivəsində interaktiv müzakirələr təşkil olunmuş, beynəlxalq konfrans keçirilmişdir. Forumda Türkiyə, Makedoniya, Belarus, Rusiya, Polşa, Almaniya, Gürcüstan, Özbəkistan, İran, Pakistan, İraq kimi 14 ölkədən 28 xarici,  eləcə də Azərbaycandan  ümumilikdə 150-yə yaxın  gənc alim və mütəxəssislər qatılaraq  apardıqları elmi – tədqiqat işlərinin nəticələrini müzakirə edərək qarşılıqlı fikir mübadiləsi aparıblar.

 

İnstitutun Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının sədri Faiq Məmmədov Forumun Təşkilat Komitəsinin üzvi  kimi Forumun yüksək səviyyədə keçirilməsində   fəal iştirak etmişdir. Konfrasda  İnstitutun 10-a  yaxın gənc alim və mütəxəssisi  apardıqları  elmi-tədqiqat işlərinə dair məruzələr etmiş və onların nəticələri konfrans materialları şəklində nəşr olunmuşdur. Aprelin 22-də Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurası və AMEA Kimya Elmləri Bölməsinin birgə təşkilatçılığı ilə Bakı Avropa liseyində "Elm guşəsi"nin açılışı olub.

 

İnstitutun Gənc Alim və Mütəxəssislər  Şurasının təşkilatçılığı ilə bu ilin oktyabr ayının 1- dən noyabr ayının 1- dək İnstitutda “Akademik Murtuza Nağıyev” adına mükafatın verilməsi üçün gənc alim və mütəxəssislər arasında müsabiqə  elan edilmiş, 7 nəfər gənc tədqiqatçı müsabiqədə iştirak üçün sənədlərini təqdim etmişdir. Həmin gənclər institutun 80 illiyinə həsr olunmuş konfransda  “Nağıyev qiraətləri” çərçivəsində məruzələr etmişlər. İnstitut rəhbərliyinin əmri ilə yaradılan  müsabiqə komissiyasının qərarına əsasən bu mükafata şura üzvləri   Ülvi Nəcəf-Quliyev, Natəvan Soltanova, Elmir Babayev  və  Səadət Hümbətova layiq görülmüşlər.

 

15-16 noyabr tarixlərinndə  İnstitutun 80 illiyinə həsr olunmuş  Respublika  elmi konfransı   keçirilmişdir. Konfransda   kimyəvi kinetika və kataliz, kimya mühəndisliyi və texnologiyası, qeyri-üzvi kimya sahələri üzrə son illərdə respublikada aparılan elmi – tədqiqat işlərinin nəticələri və gələcək perspektivləri müzakirə olunmuşdur.Tədbir çərçivəsində müvafiq seksiyalar üzrə 25 şifahi məruzələ  dinlənilmiş, 185 poster nümayiş olunmuşdur. Konfransın yüksək səviyyədə keçirilməsində Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurası da təşkilatçılardan biri kimi aktiv iştirak etmişdir.

Oktyabrın 31-dən noyabrın 5-dəkII Respublika  elm festivalı keçirilmişdir. Festivalın işçi qrupunda  İnstitutun Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının sədri  Faiq Məmmədov təmsil olunmuş və    şura  üzvləri festivalın keçirilməsində fəal iştirak etmişlər. Şura tərəfindən İnstitutun elmi-ictimai fəaliyyətini əks etdirən “slayd-rolik” və “sərgi eksonantları” hazırlanmış və  festivalda nümayiş etdirilmişdir. Şura üzvlərindən Samirə Məmmədova, Gülşən Nəhmətova  və Sevinc Osmanova festivalda  müxtəlif maraqlı əyləncəli elmi şoular göstərmişlər.

AMEA  Rəyasət Heyətinin müvafiq qərarına uyğun olaraq institutda gənc mütəxəssislər, eləcə də doktorant və magistrlər üçün ingilis dilindən hazırlıq kurslarının təşkilində  Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurası fəal iştirak etmişdir.

Bundan başqa Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurası  “20 yanvar”, ”Xocalı soyqırımı“ kimi respublika əhəmiyyətli  anım günlərinin İnstitutda qeyd edilməsinin  təşkilində aktiv iştirak  etmişlər. 

 4.3.4. Elmi fəaliyyətdə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqinin genişləndirilməsi barədə 

AMEA-nın İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun göndərdiyi formalar (1A, 1B, 6, 7, 8 (A,B)) 3 dildə (azərbaycan. Rus. ingilis) doldurulmuş, 2173 səhifəlik material hazırlanıb elektron variantda  həmin instituta göndərilmişdir. 

2015-ci ildən institutun Web-saytı yeni struktura uyğun olaraq  yenidən işlənilməyə başlanılışdır. Web-qrupun üzvləri: İsmayılova Arzu, Məmmədov Faiq, Abdullayeva Fəridə, Kərimbəyova Elşanə, Əsgərova Günel, Babaxanova Nailə.

 

4.3.5. Təşkil olunmuş tədbirlərin həyata keçirilməsi

 

Bax 1.7

 

4.3.6. AMEA-nın beynəlxalq elmi əlaqələrinin genişləndirilməsi barədə

02.06.2016-cı il tarixində Elmi Şuranın genişləndirilmiş iclasında Rusiyanın Tomsk Dövlət Universitetinin aparıcı elmi işçisi k.ü.e.d. Eldar Musa oğlu Dəhnəvinin “Bəzi oksigen tərkibli birləşmələrinin alınması texnologiyalarının aktual məsələləri” mövzusunda məruzəsi dinlənilmişdir. 

 

4.3.7. Azərbaycan alimlərinin elmi diasporunun imkanlarından istifadə etməklə beynəlxalq layihələrdə iştirakı 

Xaricdə yaşayan bir sıra kimyaçı həmvətənlərimiz (Camal Musayev (ABŞ), Sadiq Quliyev, Hacalı Nəcəfoğlu və Vəli Qasımov (Türkiyə), Hüseynqulu Sadıqov, Aftandil Mehdiyev və Eldar Dəhnəvinin (Rusiya)) İnstitutun əməkdaşları ilə birgə tədqiqatlar aparmağa hazır olduqlarını bildiriblər.

4.3.8. AMEA-da elmi-müəssisələrin maddi-texniki bazasının və elmi cihaz parkının gücləndirilməsi istiqamətində işlərin davam etdirilməsi 

Cari ildə İnstitutda fəaliyyət göstərən müasir cihazlarla təchiz edilmiş (induktiv birləşmiş plazmalı kütlə  spektrometri;  avtomatik rentgen difraktometri;  kütlə spektrometrli qaz xromatoqrafı; infraqırmızı və ultrabənövşəyi  spektrometrlər; termoanalizator; qaz adsorbsiya porozimetri və elektron mikroskopu) “Fiziki-kimyəvi analiz” şöbəsi əməkdaşların elmi-tədqiqat işlərinin tədqiqində yaxından köməklik göstərir.  

4.3.9. AMEA-da nəşriyyat fəaliyyətinin müasir tələblərə uyğun qurulması üçün xüsusi proqramın hazırlanması 

Azərbaycan Kimya jurnalının və Kimya Problemləri jurnalının  müasir tələblərə uyğun buraxılışları təşkil olunub.

2016-Cİ  İLDƏ  ELMİ VƏ ELMİ-TƏŞKİLATİ

FƏALİYYƏT HAQQINDA HESABAT

2016-ci ildə fundamental və tətbiq xarakterli elmi-tədqiqat işlərinin yerinə yetirilməsində  akademik, 5 müxbir üzv, 35  elmlər doktoru, 145  fəlsəfə doktoru, 298  elmi işçi, həmçinin doktorant və dissertantlar iştirak etmişlər.

Əməkdaşların ümumi sayı 487  nəfərdir.

 

Elmi-tədqiqat işləri 5  istiqamət  üzrə yerinə yetirilmişdir:

 

v  katalizin fundamental əsaslarının inkişaf etdirilməsi;

v  karbohidrogenlərin çevrilməsi, qaz kimyası və ətraf mühitin qorunması üçün  səmərəli katalizatorların və adsorbentlərin işlənib hazırlanması;

v  kimyəvi proseslərin kinetika və mexanizminin öyrənilməsi, modelləşdirilməsi və opti­mal­laşdırılması;  

v  müxtəlif təyinatlı funksional materialların, nanokompozitlərin, molekulyar  maqne-tiklərin və keçiricilərin sintezi;

v  yerli mineral xammalın emal və praktiki əhəmiyyətli qeyri-üzvi birləşmələrin  alınma­sı  üçün səmərəli proseslərin yaradılması.

 

  • Bu istiqamətlərə daxil olan 8mövzu, 32 iş və 39 mərhələ üzrə elmi-tədqiqat işləri aparılır.
  • İnstitutda 30 laboratoriyanı birləşdirən 8 elmi şöbə və 5  elmi yardımçı şöbə fəaliyyət göstərir. 

 

İNSTİTUTUN ŞÖBƏLƏRİ VƏ  LABORATORİYALARI

I.“Mineral xammalın kompleks emalı” şöbəsi

1. “Qeyri-filiz mineral xammalının  emalı” labaratoriyası

2. “Dəmir və titan tərkibli filiz xammalının  emalı” labaratoriyası

3. “Əlvan metaltərkibli mineral xammalın emalı”  laboratoriyası

4. “Analitik kimya“ laboratoriyası

II. “Qeyri-üzvi funksional materiallar” şöbəsi

1. “Keçid   elementlərinin xalkogenidləri” laboratoriyası

2. “Funksional materialların komponentlərinin  sintezi” laboratoriyası

3. “Funksional qeyri-üzvi maddələrin termodinamikası” laboratoriyası

4. “Kompozisiya örtük materialları  və  korroziyadan   mühafizə” laboratoriyası

III. “Koordinasiya birləşmələri” şöbəsi

1. “Molekulyar  maqnetiklər və keçiricilər” laboratoriyası

2. “Keçid  metallarının  metal-üzvi birləşmələri” laboratoriyası

3. “Nadir  metalların  kompleks birləşmələri” laboratoriyası

4. “Metal-klatrat birləşmələr” laboratoriyası

IV. “Koherent - sinxronlaşdırılmış  oksidləşmə  reaksiyalari”  şöbəsi

1. “Monooksigenaz reaksiyalarının modelləşdirilməsi”  laboratoriyası

2. “Biomimetik sensorlar  və  azot 1-oksidlə  oksidləşmə” laboratoriyası

3. “Biomimetik  katalizatorlar üçün  üzvi  liqandların  sintezı” laboratoriyası

4. “Nanokarbon katalizatorları iştirakında hidrogen peroksidlə oksidləşmə” 

laboratoriyası

V. “Oksidləşdirici heterogen  kataliz” şöbəsi

1. “Seolit  katalizi” laboratoriyası

2. “Ekoloji  kataliz“ laboratoriyası

3. “Katalizatorların hazırlanması” laboratoriyası

VI. “Nano- və  elektrokataliz” şöbəsi

1. “Nanokompozit  katalizatorlar” laboratoriyası

2. “Nanostrukturlaşdırılmış  metal-polimer  katalizatorları” laboratoriyası

3. “Metal-üzvi  birləşmələr  əsasında  nanokatalizatorlar”  laboratoriyası

4. “Nanoelektrokimya və elektrokataliz” laboratoriyası

5. “Renium  ərintilərinin elektrokimyası  və  elektrokatalizi” laboratoriyası

VII.“Kimyəvi və ekoloji proseslərin modelləşdirilməsi  və texnologiyası”  şöbəsi

1. “Kimyəvi-texnoloji proseslərin  modelləşdirilməsi” laboratoriyası

2. “Fiziki-kimyəvi  texnologiyalar və onların modelləşdirilməsi” laboratoriyası

3. “Kimya sənayesinin yan məhsullarının  emalı” laboratoriyası

4. “Zəhərli  kimyəvi  maddələrin zərərsizləşdirilməsi” laboratoriyası

VIII. “Sorbsiya  prosesləri”  şöbəsi

1. “Qeyri-üzvi  sintetik  sorbentlər” laboratoriyası

2. “Mineral  sorbentlər“ laboratoriyası

   Elmi-yardımçı qurumlar:

 “Elmi-informasıya  və  patent tədqiqatları”   şöbəsi

 “Elmi  nəşrlər”  şöbəsi

 “Beynəlxalq əlaqələr, qrant  layihələri  və  innovasiya” şöbəsi

 “Təhsil” şöbəsi

 “Fiziki-kimyəvi analiz” şöbəsi

 

Akademik M.Nağıyev adına Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutunun

2015-ci il üzrə elmi və elmi-təşkilati fəaliyyəti haqqında

 H E S A B A T

(direktorluq hesabatı)

Hesabat dövründə İnstitutda elmi-tədqiqat işləri aşağıda göstərilən 3 problem üzrə aparılmış 8 mövzunun, 32 işi üzrə  42  mərhələsi yerinə yetirilmişdir. 

Qeyri-üzvi kimya

Bu istiqamət üzrə elmi-tədqiqat işləri 1 problem üzrə aparılmışdir. 

Problem: Mineral və bərpa olunan xammal emalının fiziki-kimyəvi əsasları və yeni qeyri-üzvi funksional materialların sintezi 

Bu problem üzrə (3 mövzu, 13 iş, 16 mərhələ) alınan nəticələrdən aşağıdakılara diqqət yetirmək olar: 

- Hesabat dövründə müxtəlif qatılıqlı hidrogen sulfid qazının zərərsizləşdirilməsi və paralel olaraq sərbəst kükürdün alınması istiqamətində tədqiqat işləri aparılmışdır. Bunun üçün mövcud ədəbiyyat materialına əsaslanaraq, H2S-in maye fazada tutulmasına üstünlük verilmişdir.Ədəbiyyat materialı toplanmış, laboratoriya qurğusu qurulmuşdur. Hidrogen sulfidin HNO3 turşusu ilə qarşılıqlı təsiri öyrənilmiş və reaksiya məhsulu olan NO-nun NO2-yə, reaksiya mühitində HNO3-ə çevrilməsi üçün tədqiqat işləri aparılmışdır. Müəyyən edilmişdir ki, reaksiyanın aparılma temperaturu 250C, götürülmüş HNO3-ün qatılığı 30%, qazın verilmə sürəti 100-200 ml/dəq. H2S-hava nisbəti=1:4 olduqda, H2S- tamamilə kükürdə çevrilir və reaksiya mühitində HNO3 tamamilə  regenerasiya olunur.Beləliklə, sübut edilmişdir ki, heç bir  katalizator sərf etmədən, başqa reagentlər götürmədən, nitrat turşusunu bərpa etməklə H2S-dən kükürdün alınması və H2S-i tam tullantı qazlarından təmizləmək mümkündür.

- Titanmaqnetitli qum daşlarından konsentratların alınması, bu konsentratlarin CH4-lə reduksiyası, maqnit fraksiyasından ПЖ-3 (98%Fe) markalı dəmir ovuntusu və qeyri-maqnit fraksiyasından titan (rutil TiO2) fraksiyasının ayrılmasının prinsipial texnologiyası işlənib hazırlanmışdır.Titan konsentratının 15%-li HCl turşusu ilə (bərk maddə:maye turşu nisbəti=1:10) ~850C temperaturda 1 saat müddətində TiCl4 koaqulyantından (konsentratın kütləsinin 0.01-0.05%-i qədər) istifadə olunması ilə işlənməsi TiO2-ın konsentratda kütləsinin 40%-dən 92%-çatdırılmasına imkan vermişdir. 3%-li NaOH məhlulu (bərk:maye=1:6)ilə 15-20 dəqiqə qaynadılmaqla (~100-1050C) konsentrat  silisiumdan  təmizlənmiş və bərk halda metatitan turşusu kütləsi alınmışdır. Metatitan turşusunun 850-9000C-də gözərdilməsi ilə tərkibində 96-98% TiO2 olan rutil-texniki titan dioksid alınmışdır.

- Hesabat dövrü ərzində Gədəbəy rayonunda «Azərbaycan Beynəlxalq Mədən Əməliyyatı» şirkətinin ərazisində olan mis kolçedan yatağından tədqiqat işlərini yerinə yetirmək üçün filiz və tullantı nümunələri gətirilmiş, onların mineroloji və kimyəvi tərkibi araşdırılmışdır. Müəyyən edilmişdir ki, kükürd kolçedanlı filizin 90%-dən çoxu pirit mineralından, az miqdarı isə xalkopirit, sfalerit, markozit və pirrotin mineral qarışığından ibarətdir. Mis-sinkli filizlər isə tərkibcə dəyişkən olub, xalkopirit, sfalerit və barıt kimi əsas minerallardan təşkil olunmuşdur. Təqdim olunan süxur və tullantılar əsas kompo­nentlərin miqdarının azlığına görə fərqləndikləri halda, mineroloji tərkiblərinə görə filizdən fərqlənmirlər. Materialların mineroloji tərkibini Bruker D8 difraktometrində, nəcib metalların konsentrasiyası Varian və Perkin Elmer atom adsorbsiya cihazında, kompleks element analizi isə Bruker S2 Picofox rentgen floressent analizatorunda aparılmışdır. Nümunələr bir neçə sahədən götürüldüyü üçün tədqiqatlar müxtəlif tərkibli tullantı filiz nümunələri üzərində aparılmışdır.      Komponentlərin hipoxlorit məhlulu ilə yuyulması laboratoriya şəraitində yeraltı yumanı oxşar edən spiralvari borularda və perkolyasiyon kalonkalarda (hündürlük-1 metr, diametr-10 sm) aparılmışdır. Yerləşdirilən tullantıların miqdarı 500 q-dan 5 kq-a qədər dəyişdirilmişdir. Təcrübələr qapalı şəraitdə getdiyindən heç bir atmosfer çirklənməsi müşahidə olunamamış və oksigensiz şəraitdə çox yaxşı nəticələr vermişdir. Məhlullardan nəcib metalların sorbsiyası qızıla selektiv olan Amberlit D360 sorbenti ilə aparılmışdır. İlkin təcrübələr model xloridli mis və sink məhlullarında sorbsiyanın öyrənilməsi ilə aparılmışdır.  Sink və mis ionlarının sorbsiyasına aid təcrübələr statistik şəraitdə izlənilmişdir. Bu ionların xlorid və hipoxloritli məhlullardan sorbsiyası üçün yüksək turşulu kationit KУ-2 və yüksək əsaslı anionit AB-17-dən istifadə edilmişdir.

ШХ15 poladı üzərində qarışıq Cr-Ti karbidləri formalaşdırılmış örtüyə molibdenin daxil edilməsi ilə poladın korroziyaya və eroziyaya dayanıqlığı əsaslı şəkildə yüksəldilmiş və onun pittinq əmələgətirmə potensialı 200 mV müsbət tərəfə sürüşdürülmüşdür. Termodiffuziya üsulu ilə işlənmiş bu tip poladlar sənayenin bir çox sahələrində, o cümlədən hərbi sənayedə də istifadə oluna bilər.

- Spektrin İQ-ya yaxın sahəsində lantanoidlərin qarışıq kationlu sulfid matrisalarında Nd3+ ionunun güclü işıqlanma effektinə malik olması bu materiallardan lazer elementi kimi istifadə olunmasına imkan yaradır. Qeyd olunanları və lantanoidlərin xalkogenidli şüşələrinin spektrin İQ sahəsində akustooptiki cihazlarda optiki linza, süzgəc (filtr)  kimi işlənə biləcəyini, hətta xalkogenidli şüşələrdən hazırlanmış nazik təbəqələrdə aşırma effektinin müşahidə edilməsi ilə əlaqədar onlardan EHM-nın yaddaşında istifadə olunmasına imkan yaratdığını nəzərə alaraq hesabat dövründə La2S3–Ga2S3–Nd2S3, La2S3––Ga2S3–EuS və Sm2S3 –Ga2S– EuS sistemlərində şüşəəmələgəlmə sahələrinin sərhədləri müəyyən edilmiş  və yeni fazaların fiziki-kimyəvi və termodinamiki xassələri öyrənilmişdir.

Şüşə əmələgəlmə sahələrinin nümunələri kükürd təzyiqi altında ilkin komponentlərdən 1425K temperaturda kvars reaktora yerləşdirilmiş «stekloqrafit butada aparılmışdır. Kəskin soyutma prosesi  reaktoru sintez temperaturundan  birbaşa otaq temperaturunda suya salmaqla həyata keçirilmişdir.

Bundan başqa hesabat dövründə (Ga2S3)1-x(La2S3 )x-y(Nd2S3)y –tərkibli şəffaf şüşədə ilk dəfə olaraq lazer xassəsi öyrənmək məqsədilə spektrin görünən və İQ sahəsində adsorbsiya spektrləri çəkilmişdir.Müəyyən olunmuşdur ki, göstərilən tərkibli şüşə otaq temperaturunda 1,08 mkm dalğa uzunluğunda lazer xassəsi göstərir. Lakin müvafiq kristallik matrissalarla müqayisədə Nd3+ ionunun lazer xassəsi şüşələrdə zəifdir. Bu da şüşələrdə şüa itkisinin nisbətən çox olması ilə əlaqədardır. Hesab edirik ki, lazerin keyfiyyətinin yüksəldilməsi aktivatorun optimal qatılığı və nümunənin uzunluğu hesabına artırmaq mümkündür. 

- Sb(Bi)-Te sistemlərində tetradimitəbənzər laylı quruluşa malik birləşmələrin nSb2×mSb2Tevə nBi2×m Bi2Tehomoloji sıraları mövcuddur. Lakin həmin birləşmələrin yalnız az bir qismi bu sistemlərin faza diaqramlarında öz əksini tapmışdır. Tetradimitəbənzər quruluşlu fazaların kristalloqrafik xüsusiyyətlərini araşdırmaqla müəyyən edilmişdir ki, Sb(Bi)-Te sistemlərinin ənənəvi üsulla qurulan faza diaqramlarında homoloji sıraların ayrı-ayrı nümayəndələrinin fərdi şəkildə alınması mümkün olmur. Əridilmə və termiki emal yolu ilə alınan nümunələr, bir qayda olaraq müxtəlif birləşmələrin qarışığından ibarət olur. Onların difraksiya mənzərələri çox oxşar olduğundan faza diaqramlarının Sb-SbTevə Bi-Bi2Te3 tərkib intervallarında geniş bərk məhlul sahələrinin mövcudluğu təsəvvürü yaranır. Lakin kristalloqrafik analiz göstərir ki, qeyd edilən homoloji sıraların ayrı-ayrı nümayəndələrinin geniş homogenlik sahələrinin olması mümkün deyil.

Qeyd edilənləri, həmçinin stibium və bismut telluridlərinin topoloji izolyatorlar və termoelektrik materialları kimi böyük maraq kəsb etməsini   nəzərə alaraq, hesabat ilində Sb-Te və Bi-Te  sistemlərinin faza diaqramları yeni yanaşma tətbiq etməklə təkrar tədqiq edilmişdir. Tətbiq edilən yanaşmada nümunələr standart metodikadan fərqli olaraq müxtəlif tərkibli maye məhlullardan istiqamətli kristallaşma yolu ilə alınmışdır. Alınan nümunələrin mayedən ilk kristallaşan hissələri rentgenfaza analizindən keçirilmiş və DTA üsulu ilə tədqiq edilmişdir. 

Ovuntu difraktoqramlarının analizi əsasında bu birləşmələrin tetradimitəbənzər laylı quruluşda kristallaşmaları müəyyən edilmiş və qəfəs parametrləri təyin edilmişdir.

Dəqiqləşdirilmiş faza diaqramları əsasında göstərilən birləşmələrin monokristallarının yetişdirilmə  metodikaları işlənib hazırlanmış və onların bir neçəsi mükəmməl iri kristallar şəklində  alınmış, Laue və SEM üsulları ilə onların monokristallığı təsdiq edilmişdir. Alınan monokristal nümunələri topoloji izolyator xassələrinin tədqiqi üçün beynəlxalq kolaboratorlara təqdim edilmişdir. 

- Oksalat turşusu törəmələri, karbon turşularının hidrazidləri, aminturşular və onların törəmələri keçid metallarla çoxnüvəli kompleks  birləşmələr əmələ gətirmək qabiliyyətinə malikdir. Buna görə də biz bu sistemlərə oxşar sintezlərlə məşğuluq.

Keçən müddət ərzində bizim tərəfimizdən  tərkibində  karboksilat, oksalat və digər qruplar olan müxtəlif  liqandlarla  keçid metalların çoxnüvəli  kompleksləri sintez olunmuşdur.

1. Salisil aldehidi ilə  N,N-ditsikloheksiltsikloheksil qlisin hidrazon  sintez olunmuşdur.

Bu liqandla Cu(II), Co(II), Ni(II), Mn(II)  və Fe(III) kompleksləri alınmışdır. İQ-, elektron absorbsion spektroskopiya, termoqravimetriya üsulları ilə müəyyən olunmuşdur ki,alınmış komplekslər iki nüvəlidirlər

2. Salisilhidrazid ftalimidlə  iki nüvəli metal komplekslərin sintezi və tədqiqi

3. 8-aminoxinolin  törəmələri və salisil aldehidi və onun analoqları ilə əmələ gəlmiş şiff əsasları, həmçinin onun hidrogenləşmiş analoqları ilə Cu(II), Ni(II), Co(II)  və Pd(II) kompleksləri sintez olunmuşdur. Bu komplekslərin tərkibində metal miqdarının analizi eləcə də termoqravimetrik analiz, İQ-, elektron spektroskopiya analizi göstərir ki, komplekslər M(L)X tərkibinə uyğundur, X-həlledici molekuludır. 

Göstərilmişdir ki, şiff əsası kompleksəmələgəlmə prosesində asanlıqla oksidləşdirici dehidrogenləşmə reaksiyasına uğrayır.

4. Tərkibində fəza hərəkəti çətinləşdirilmiş amin qrupu olan 2,2,6,6-tetrametil-piperidin törəməsinin aminturşularla qarşılıqlı təsirindən gözlənilən aminturşunun əvəzinə hidroxlorid duzu alınmışdır ki, onun struktur quruluşu rentgenstruktur analiz üsulu ilə müəyyən olunmuşdur. 

- Mono- və ikiəsaslı karbon turşuları ilə bəzi d-elementlərin koordinasion polimerləri  RFA, İQ- spektroskopiya və DTA üsulları ilə öyrənilmişdir. Onlar ilk dəfə olaraq neftçıxarmaya tətbiq olunmuşlar: sahə laboratoriyalarında ayrı-ayrı neft quyularından götürülmuş neft nümunələrinə təsirləri yoxlanılmışdır. Qöstərilmişdir ki,  bu tip polimerlər laylara vurulduqda neftlə təmas nəticəsində onun tərkibindəki sudan başqa heteroatomlu aromatik birləşmələrlər qeyri-valent rabitələr əmələ gətirməklə, onları kiçik hissələrə parçalayaraq neftin özlüyünü 50-60% aşagı salır. 

- Bioloji fəal liqand kimi istifadə edilən β- merkaptoetanol HS-CH2CH2OH sistamin reduktazanın tio-modelidir. Başlanğıc maddələrin stexiometrik nisbətləri və digər fiziki-kimyəvi faktorlar tənzimlənərək ədəbiyyatda quruluş və xassəsi məlum olmayan altınüvəli [Pd6(SCH2 CH2OH)n] yeni qeyri-klaster tipli kompleks birləşmə alınmışdır. Ondan kristallar yetişdirilərək quruluşu spektoskopik və rentgen quruluş analizi üsulu  ilə müəyyənləşdirilmişdir.

Yeni alınan çoxnüvəli kompleksdə dörd ədəd Pd-O rabitəsinin anormal uzunluğa malik olması spirt hidroksil qrupunda –O-H-  rabitəsinin tam qırılmaması və Pd....O ½ kovalent rabitənin yaranması müşahidə edilir Yəni oksigen – hidrogen rabitəsi tam qırılmayıb və hidrogen- metal rabitəsi tam yaranmayıb. Kompleksdə  bimodal xarakterli paylanmanın müşahidə edilməsi bunu subut edir. 

kimyəvi kinetika və kataliz, fiziki kimya 

Bu istiqamət üzrə elmi-tədqiqat işləri 1 problem üzrə aparılmışdir. 

Problem   Katalizin fundamental əsaslarının inkişaf etdirilməsi, yeni katalizatorların və adsorbentlərin yaradılması

Bu problem üzrə (4 mövzu, 15 iş, 21 mərhələ) alınan nəticələrdən aşağıdakılara diqqət yetirmək olar: 

İlk dəfə olaraq  əsas işçi elementi dəmirporfirin biomimetik katalizatoru olan yarımkeçirici (Si) tərkibli katalaz tipli biomimetik elektrod hazırlanmışdır. Elektrodun yüksək aktivliyi və həssaslığı H202-in məhlulda 10-6 küt.%-ə qədər qatılığını təyin etməyə imkan verir və H2O2-in təsirinə qarşı davamlı olub təkrar istifadə üçün yararlıdır. 

- Tsikloheksanın H2O2 ilə biomimetik (per-FTPhPFe(III)/Al2O3) oksidləşməsi reaksiyasının mexanizminin öyrənilməsi istiqamətində aparılan tədqiqatların nəticələri göstərir ki, bu proses tsikloheksanol, tsikloheksanon və tsikloheksenin alınması ilə gedən ardıcıl-paralel reaksiyalardan ibarətdir.Biomimetik katalizator səthində tsikloheksanın H2O2 ilə oksidləşməsi reaksiyasının elektron ötürülməsi və aralıq substrat - katalizator kompleksinin əmələ gəlməsi ilə rabitələrin zəncirvari paylanması prinsipinə əsaslanmış hər mərhələsinin mexanizmi verilmişdir. 

- Yodometrik üsulla maddələrdə (H2O2) aktiv oksigenin miqdarını və məhlullarda turşu ədədinin təyini kimi analitik üsullar təşkil olunmuş və reaksiya məhsullarının analizində istifadə edilmişdir.Tsikloheksanın və izopropilbenzolun müxtəlif katalizatorları iştirakında oksidləşməsi proseslərinə dair Thomson Reuters, Web of Science/Knowledge,  Elsevier’s Scopus, Google Scholar, ScienceResearch elektron bazalarından müasir ədəbiyyat toplanılıb, sistemləşdirilib  təhlil edilmişdir.PC-500 anataz nano-TiO və fülleren C60 dudasının  əlavələri kumolun molekulyar oksigenlə oksidləşmə prosesini əsaslı surətdə sürətləndirir. Fulleren dudasının qatqıları ilə aparılan reaksiyada kiçik induksiya dövrü müşahidə olunur. Katalizatorların birgə istifadəsi sinergetik effektlə səciyyələnir.Nano-TiO2 (PC-500) iştirakında kumolun (RH) molekulyar oksigenlə oksidləşmə prosesində uyğun reaksiya şəraitində {[RH]=6,6mol/l (25 cm3), [TiO2] = 4q/l, reaksiyanın müddəti=6saat,100oC-də} kumolhidroperoksid əsas oksidləşmə məhsuludur.N-hidroksiftalimid (NHFİ), ferrosen (FS) və hidrogen peroksidin (H2O2) iştirakı ilə aparılantsikloheksanın (TH) oksidləşmə prosesində uyğun reaksiya şəraitində {[TH] = 8,7 mol/l (50cm3), [FS] = 1q/l (50mq), [NHFİ] = 20 q/l (1q), [H2O2] = 100 ml/l (5ml), reaksiyanın müddəti = 6 saat, 70oC-də} bir mərhələdə adipin turşusu alınır. 

Krekinq və piroliz qazlarının emalı kompleksinin optimal layihələşdirilməsi misalında kimya-texnoloji sistemlərin modelləşdirilməsi və optimal layihələşdirilməsinin yeni metodu (optimal uzlaşdırılmış material və istilik axınlarının təyini) işlənib hazırlanmışdır.

- Aparılmış tədqiqatlar nəticəsində tsikloheksanın oksidləşdirici dehidrogenləşməsi ilə 1.3 tsikloheksadienin yüksək çıxımla (23.3% ) alınması üçün Cu, Zn, Co, Cr kationları ilə modifi­kasiya olunmuş təbii klinoptilolit seoliti əsasında yüksək aktiv polimetalseolit katalizatoru sintez olunmuşdur. Bu katalizator üzərində reaksiyanın kinetik qanuna­uyğunluqları öyrənilmişdir. CuZnCoCr-klinoptilolit katalizatoru  üzərində tsiklo­heksanın 1,3 tsiklo­heksadienə selektiv oksidləşdirici dehidrogenləşməsi reaksiyasının ehtimal olunan getmə mexanizmi öyrənilmiş, nəzəri cəhətdən əsaslandırılmış kinetik modeli işlənib hazırlanmış və kinetik modelin parametrlərinin ədədi qiymətləri hesablanmışdır.Müxtəlif keçid elementlərinin kationları ilə modifikasiya olunmuş təbii və sintetik seolitlər üzərində tsikloheksanolun tsikloheksanona oksidləşdirici dehidrogenləşməsi reaksiyası tədqiq olunmuşdur. Müəyyən olunmuşdur ki, Cu, Pd və Sn kationları ilə modifikasiya olunmuş təbii klinoptilolit üzərində optimal şəraitdə 96.6% selektivliklə 96.1% tsikloheksanon alınır. Tsikloheksanolun tsiklo­hek­sanona oksidləşdirici de­hidro­gen­ləş­mə reaksiyası üçün seçilmiş aktiv metalseolit katalizatoru üzərində reaksiyanın mərhələli mexanizmi verilmiş, kinetik modeli tərtib olunmuş və onun  parametrlərinin ədədi qiymətləri hesablanmışdır. 

- Butanol-2-nin metiletilketona oksidləşməsi prosesi üçün kinetik model tərtib olunmuş və onun əsasında reaktorun optimal tipi seçilmişdir. Müəyyən edilmişdir ki, proses tərpənməz lay katalizatorlu reaktorlarda aparılmalıdır. Məqsədli məhsula görə katalizatorun maksimal məhsuldarlığını təmin etmək üçün prosesin kinetik tənlik əsasında nəzəri optimallaşdırılması aparılmışdır. Nəzəri optimallaşdırılması nəticəsində reagentlərin optimal mol nisbətləri və prosesin optimal temperaturu müəyyən edilmişdir.Prosesin nəzəri cəhətdən əsaslandırılmış kinetik modelinin parametrlərinin ədədi qiymətlərini təyin etmək üçün alqoritm və proqram tərtib edilmişdir. Prosesin riyazi modeli qurulmuşdur. 

- İYT-li diapazonunda elekromaqnit süalanmanı udan heterogen katalizatorlar üçün universal daşıyıcının alınma metodunun işlənib hazırlanması məqsədilə ən əvvəl məlum sənaye daşıyıcıların (silikagel, alüminium oksid) termotransformasion xarakteristikaları  təyin olunmuşdur. İYT-li şüalanmanı yüksək udmaq qabiliyyətinə, böyük səthə və məsaməli struktura malik γ-Al2O3/Al daşıyıcısının hazırlanması  məqsədi ilə  təzə çökdürülmüş alüminium hidroksidin və xirda disperslı alüminium tozunun  qarışığı  ardıcıllıqla  hidrotermal emal olunmuş, qurudulmuş, közərtilmış. Bu mərhələlərdə  alümooksid matrisin formalaşması baş verir. Bütün adı çəkilən mərhələlər  tezliyi 2450Мhs, rezonatorun həcmi 23 litr və maqnetronun maksimal gücü 1000 vatt olan ЕМ-G5593V «Panasonic» markalı mikrodalğalı soba əsasında hazırlanan qurğuda aparılıb. Bununla yanaşı γ-Al2Omatrisin maqnetit, texniki karbon və titan oksidlə armaturlaşdırılmış nümunələri də eyni şəraitdə tədqiq olunmuşdur.Müxtəlif cərəyan keçirən materiallarla armaturlaşdırılmış alüminium oksid matrisin mikrodalğalı şüalanmanı udma və onu istiliyə transformasiya dərəcəsi öyrənilib. Mikrodalğalı şüalanmanın  katalizator nümunələrinin kütləsinə nüfüzetmə dərinliyi ölçülüb.Dietilaminin m-toluil turşusu ilə asilləşmə reaksiyası uçün  γ-Al2O3 /Al daşıyıcı üzərində Zn-B-P oksid katalizatorun İYT-li şüalanma sahəsində  sintezinin mümkümlüyü tədqiq edilib. Kompozisiyanın termoemalı mikrodalğalı sobada maqnetronun 800 V gücündə aparılıb. 

Doksorubisin antibiotikinin uzun müddətli bioloji aktivliyini saxlamaq məqsədilə onun immobilizasiyası üçün daşıyıcının tərkibində 14-18 nm ölçülü gümüş nanohissəcikləri olan poli-N-vinilpirrolidon və qummiarabik əsaslı nanobiokompozitlər sintez olunmuşdur. 

- ZSM-5, HY-seolit və ZSM-5(30%)/HY(55%)Al2O3(15%) tərkibli müxtəlif modifikasiyaya malik daşıyıcıların səthində Mo, Re və Pt saxlayan mono-, Re(1%)/Pt(2)/ZSM-5(30%)/HY(55%)Al2O3(15%) və Mo(2%)/Pt(1%)/ZSM-5(30%)/ HY(55%)Al2O3(15%) bi-metal saxlayan nümunələr hazırlanmışdır. Rentqenoqrafik analizin nəticələrinə görə nümunənin tərkibində Pt hissəciklərinin ölçüsü təqribən 15-17 nm təşkil edir .Hazırlanmış nümunələrin iştirakı ilə n-dekanın hidrokonversiya prosesinin kompleks tədqiqi nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, bu katalizatorlar mülayim temperaturlarda yüksək effektivliyə və seçiciliyə malikdirlər.Katalizator dörd aydan çox müddətdə istifadə edildikdən sonra da yüksək katalitik aktivliliyini saxlayır. Online xromatoqraf analizi vasitəsilə reaksiya məhsullarının izoalkanlar, naften və aromatik birləşmələrdən ibarət olduğu müəyyən edilmişdir. Reaksiya məhsullarının PONA metodu ilə müəyyən edilən oktan ədədi 76,37 (I) və 86,88 (II) bərabər olduğu müəyyən edilmişdir.

- Müasir sivilizasiyanın inkişafı keyfiyyətli maye yanacağın və mühüm kimyə-vi yarımməhsulların – 5-hydroxymetilfurfural (HMF) və levulin turşusu – alınması üçün tükənməz bitki mənşəli xammala (sellüloz, heksoz karbohidratlar KH) keçməyi məqsədə uyğun hesab edir.Polimer karbon nitrid – grafitə bənzər g- C3N4 - hal hazırda  müxtəlif  kimyəvi proseslərdə  katalizator  kimi çox geniş tədqiq olunur. Müəyən edilmişdir ki, KH-ın konversiyası prosesində g– C3N katalitik aktivlik göstərir və bu zaman alınan HMF -ın çıxımı 4%-dən çox olmur.g- C3N inert mühitdə  350- 650o C-də  melaminin  mərhələli qızdırılması yolu ilə alınır.Yuxarıda qeyd edilən katalitik sistemlərin effektivliyini artırmaq məqsədi ilə daşıyıcılar  mineral turşularla  və ya NH4Cl ilə protonlaşdırılır  və sonra PCl3 ilə  modifikasiya  olunur. İQ-, UB-spektroskopik və QMX üsulların nəticələri əsasında demək olar ki, alınmış heterogen katalitik sistemlərin iştirakı ilə KH-ların konvertasiya prosesinin əsas məhsulu 5-HMF-dan  və levulin turşusundan ibarət olub, ümumi çevrilmə dərəcəsi nisbətən aşağı temperaturlarda (100-110 oC) və qısa reaksiya müddətində (2-4 saat)  70-90%, məqsədli məhsulların  isə 40 – 75 % təşkil edir. Alınan  katalitik sistemlər  məqsədli məhsulların yüksək çıxımına, humus maddəsinin az miqdarda alınmasına  imkan verir. Bu sistemlərin  adi süzülmə yolu ilə  regenerasiyası  və 5 - 6 dəfə təkrar istifadəsi mümkün olur. Protonlaşmış  g - C3N4 –ün  katalitik iştirakında proses aşağı temperaturda – 100 oC qədər, reaksiya müddəti 1,5 saat, HMF-ın çıxımı 40% çatır, katalitik sistem 3 reaksiya tsiklində aktivliyini saxlayır. 

- Hesabat ilində vanadiumun V(IV) üzvi liqandlı birləşmələri əsasında nanostrukturlaşdırılmış katalitik sistemlərin yaradılması üçün aşağı parçalanma temperaturuna malik və üzvi həlledicilərdə daha asan həll ola bilən yeni vanadium metal kompleksləri sintez edilmiş, alınan birləşmələrinin itkisiz; yüksək təmizlik dərəcəsini və parçalanmasını təmin edən metodlar işlənib hazırlanmışdır.Qarşıya qoyulmuş elmi-tədqiqat işinin yerinə yetirilməsi üçün dörd oksidləşmə dərəcəli vanadiumun tsiklopentadienil və üzvi turşu liqandlı π- və ion tip komplekslərinin sintezi və onlardan istifadə etməklə daşıyıcı səthində nanostrukturlaşdırılmış katalitik sistemlərin yaradılması imkanları tədqiq edilib. 

- MoS2-nin nazik təbəqə şəklində almaq üçün elektrokimyəvi üsula üstünlük verilir Bu üsulda nisbətən ucuz avadanlıqlardan istifadə etməklə böyük səthə malik nazik təbəqələr almaq və sintez prosesini idarə etmək nisbətən asandır.

Elektrokimyəvi tədqiqatlar üç elektrodlu elektrolizyorda aparılmışdır. Elektrolizyorda temperaturu tənzimləmək üçün UTU-4 universal ultratermostatından və məhlulu qarışdırmaq üçün ALPHA maqnit qarışdırıcısından istifadə olunmuşdur. Müqayisə və köməkçi elektrod kimi uyğun olaraq gümüş/gümüş xlorid (Ag/AgCl/KCl) və platin lövhə istifadə olunmuşdur. Işçi elektrod kimi platin naqildən (0,25sm2) istifadə olunmuşdur.

Laboratoriyada platin elektrodda molibdat ionlarının elektroreduksiya prosesi tədqiq olunmuşdur. Katod polyarizasiya əyrilərinin çəkilməsi üsulu ilə molibdat ionlarının elektroreduksiya prosesinin kinetika və mexanizmi öyrənilmişdir. Müəyyən edilmişdir ki, molibdat ionlarının elektroreduksiya prosesinin sürəti katod potensialının dəyişmə sürətindən və elektrolitin temperaturundan asılıdır. Molibden sulfit ərintinin alınması ücün məhlulun tərkibi və elektroliz şəraiti secilmişdir 

- Təbii və Na formalı bentonitdə sənaye tipli məhlullardan Co2+, Cd2+, Mn2+ və Pb2+ ionlarının 1∙10-3, 1∙10-4 və 1∙10-5N qatılıqda sorbsiyası oyrənilmişdir. Tədqiq olunan sorbentlərin elektronomikroskopik və dispersion analiz metodu ilə quruluşu və digər parametrləri müəyyən olunmuşdur. Bentonitin həm üzvi, həm də su mühitində uzun zəncirli üzvi aminlərlə modifikasiyası öyrənilmişdir. Müəyyənləşdirilmişdir ki, ionogen və qeyri-ionogen üzvi boyalara qarşı bentonit mineralının sorbsiya qabiliyyəti əsaslı surətdə onun kation mübadilə tutumundan, amin duzlarının qatılığından, alkil radikalının ölçüsündən və kontakt vaxtından asılıdır. Hidrofoblaşma prosesində mühitin dəyişdirilməsi mübadilə (hidrofoblaşma) prosesinin effektivliyinin yüksəlməsinə səbəb olur. Təcrübi tədqiqatların nəticəsində bentonitin hidrofoblaşdırılması (oktadesil amin asetatla) optimal şəraiti işlənib hazırlanmışdır. Hidrofoblaşmış bentonitdə metilen bənövşəyi, metilen narıncı, brilliyant yaşılı və rodamin-G boyalarının model məhlullardan sorbsiya qanunauygunluqları, onların məhlulun pH-dan asılılığı öyrənilmişdir. 

Kimya  texnologiyası və mühəndisliyi 

Bu istiqamət üzrə elmi-tədqiqat işləri 1 problem üzrə aparılmışdir. 

Problem: Kimyəvi proseslərin texnologiyası və modelləşdirilməsi 

Bu problem üzrə (1 mövzu, 4 iş, 5 mərhələ) alınan nəticələrdən aşağıdakına diqqət yetirmək olar: 

Pirokondensatın yüngül qətranından ilk dəfə olaraq yeni texnologiya ilə alkilləşmə prosesində xammal kimi istifadə edilə bilən, təmizliyi 98,5% olan benzolun alınma prosesi təklif olunur. Üsul texnoloji cəhətdən sadəliyi, hidrodealkilləşmə mərhələsini istisna etməyi, az enerji və  metal tutumluğu, iqtisadi cəhətdən əlverişli olması ilə fərqlənir.      

- Strukturlaşmış xam neftin məsamməli neft layında filtrasiya modeli işlənib hazirlanmışdır. Bu model neftin tərkibində olan asfaltenlərin koaqulyasiyası, nanoaqreqat, nanoaqreqatlar klasteri və koaqulyasyoin strukturunun yaranmasını nəzərə alır. Bununla yanaşı, strukturlaşmış qeyri nyuton neftinin Maxsvell tənliyi əsasında yeni  reologi  model də tərtib olunub və işlənib hazılanıbdır. Neft məhsulları və asfaltenlərlə   çirklənmiş suların maye fazalı ekstraksiya üsulu ilə təmizlənməsi prosesinin təcrübi tədqiqi proseslərinə başlanılmışdır. Təcrübələr göstərir ki, neftin tərkibində olan asfaltenlər yüksək dərəçədə aromatik karbohidrogenlərdə həll ola bilər. Bununla əlaqədər olaraq, ekstrasiya prosesi üçün ekstraget kimi toluol secilmişdir. Bununla yanaşı prosesin kinetikası və kütlə mübadiləsi proseslərinin modelləşdirilməsi üzrə uyğun tənlik sistemlərinin tərtibatı aparılır.  Tərkibində asfalten və bərk faza olan neft emulsiyalarının reoloji modellərinin işlənib hazırlanması bu istiqamətdə əsas prioritetdir. Çirkab suların neft məhsullarından maye ekstraksiya üsulu ilə təmizlənməsinin  təcrübi tədqiqatları daha intensiv aparılmışdır və prosesə təsir edən əsas amillər tapılmişdır. Hesablamalar nəticəsində ekstraksiya prosesini daha effektiv aparmaq üçün üc pilləli cirkab suya görə ardıcıl, toluola görə isə çarpaz texnologi sxem təklif olunur. Turbulent axımda maye toluol parçalanır, müxtəlif ölçülü damlalar şəklinə çevrilir. Qeyd etmək lazımdir ki, turbulent axımda, damlalarin  orta ölçüsü  asılıdır qarışdırıcının sürətindən ( burada toluol damlalarınln orta diametri, qarışdırıcının dövr sayı). Beləliklə, qarışdırıcının sürəti artdıqca, damlaların ölçüsüdə azalır, bu da su fazası ilə toluol fazası arasındakı səthi, ekstraksiya prosesinin sürətini və effektivliyini artırır. Nəticidə, toluol damlalarının sayı artdıqca, onların təmaz ehtimalıda artır və koalessenciya nəticəsində fazaların təbəqələnmə sürətidə artır.Bu proseslərin riyazi emalı üçün sinif proqram təminatı  zəruriliyini nəzərə alaraq, bir sıra işlər görülmüşdür:.

- Əhəmiyyətli sistemlər (polyar maddələr, fulleren, texnoloji katalizatorlar və digər maddələr) üçün məlumat bazasının hazırlanması sahəsində tədqiqatlar aparılmış, materialşünaslığın nəzəri və təcrübi obyektləri sahəsində alınan bir sıra obyektlərə bizim tərəfdən rəylər verilmiş və onların nəticələri ABŞ-ın Milli “Standartalar və Texnologiyalar İnstitunda (NİST)” baza məlumatları mərkəzində qəbul edilmişdir.Qarşılıqlı olaraq NİST tərəfindən AcerS-NİST Phase Equilibria Diagrams PC Database licenziyalı programı (bir kompüterdə işləmək üçün) ödənişsiz göndərilmişdir. 

- Saxlama müddəti bitmiş raket yanacaqların oksidləşdirici komponentlərinin zərərsizləşdirməsi üçün eksperimental tədqiqi işlər aparılmışdır və komponentlərin neytirallaşdırma reaksiyasının mexanizmi və optimal şəraiti öyrənilmişdir. Zərərsizləşdirmə prosesin ətraf mühitə ziyan vurmamaq məqsədilə reagentlərin seçimi müəyyənləşmişdir.. Bu məsələnin həlli üçün alınan melanjı  kalsium karbonatla neytrallaşdırmasından sonra,  gübrə kimi istifadə edilən  kalsium nitrata (kalsium selitrası)  keçirirlər. 

1.1. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərman və sərəncamlarının, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərar və sərəncamlarının,

habelə dövlət proqramlarının icrası ilə əlaqədar işlərin yerinə yetirilməsi haqqında məlumat 

“2008-2015-ci illərdə Azərbaycan Respublikasında yoxsulluğun azaldılması və davamlı inkişaf  Dövlət Proqramı”nın həyata keçirilməsi üzrə Tədbirlər  Planına əsasən (3.3.5.3.1. və 3.3.6.4.) bəndlər üzrə 2011-2013-cü illərdə görülən işlər tam yerinə yetirilmiş və sonrakı illərdə yeni təkliflər olmayıb. 

1.2.  Elmi-tədqiqat işləri planlarının yerinə yetirilməsi haqqında alınmış mühüm nəticələr 

Heterogen biomimetik katalizatorlar iştirakında hidrogen peroksid və azot 1-oksid ilə koherent sinxronlaşdırılmış

oksidləşmə reaksiyalarının fundamental əsaslarının inkişaf etdirilməsi və innovasion işlənilmələrin tətbiqi 

İlk dəfə olaraq  əsas işçi elementi dəmirporfirin biomimetik katalizatoru olan yarımkeçirici (Si) tərkibli katalaz tipli biomimetik elektrod hazırlanmışdır. Elektrodun yüksək aktivliyi və həssaslığı H202-in məhlulda 10-6 küt.%-ə qədər qatılığını təyin etməyə imkan verir və H2O2-in təsirinə qarşı davamlı olub təkrar istifadə üçün yararlıdır. 

         İcraçılar: akademik Tofiq Nağıyev, k.ü.f.d. Nəhməd Əli-zadə, e.i. Nurana Məlikova 

  1. Ali-zadeh N.I., Malikova N.N., Nagiev T.M. Catalase biomimetic sensor on base of elektrochemical electrode TphPFe(III)/Al2O3/Pb and TphPFe(III)/Al2O3/Si. Journal of Chemistry and Chemical Engineering (USA), №, 2015, p. 67-70.
  2. Ali-zadeh N.I., Malikova N.N., Nagiev T.M. Peroxidase-biomimetic sensor on base of silicon elektrode TphPFe(III)/Al2O3/Si. 10th European Congress of Chemical Engineering 3rd European Process Intensification Conference. September 27- October 1. 2015, Nice. France. S02-317, p. 1039. 

Müxtəlif sinif karbohidrogenlərin və onların törəmələrinin, zəhərli qazların selektiv və tam oksidləşməsi üçün  heterogen katalizatorların işlənib hazırlanması,

katalizatorların  səmərəsini  yüksəltmək  üçün  fiziki  amillərin təsirinin tədqiqi 

Krekinq və piroliz qazlarının emalı kompleksinin optimal layihələşdirilməsi misalında kimya-texnoloji sistemlərin modelləşdirilməsi və optimal layihələşdirilməsinin yeni metodu (optimal uzlaşdırılmış material və istilik axınlarının təyini) işlənib hazırlanmışdır. 

         İcraçılar: akademik Ağadadaş Əliyev, t.ü.f.d.,ap.e.i. Alla Hüseynova, t.ü.f.d.,b.e.i. Aqil Səfərov 

  1. Алиев А.М., Сафаров А.Р., Гусейнова А.М., Османова И.И.  Материальный баланс химико-технологического комплекса. //Азерб.хим.журнал. 2015, № 4, с. 16.
  2. Алиев А.М., Сафаров А.Р., Гусейнова А.М., Османова И.И.   Этиленовый регион химико-технологического комплекса по переработке газов крекинга и пиролиза. //Азерб.хим.журнал. 2015, № 3, с. 9. 

Yüksək texnologiyalar üçün yeni qabaqcıl qeyri-üzvi funksional materialların istiqamətli sintezinin elmi əsaslarının yaradılması 

ШХ15 poladı üzərində qarışıq Cr-Ti karbidləri formalaşdırılmış örtüyə molibdenin daxil edilməsi ilə poladın korroziyaya və eroziyaya dayanıqlığı əsaslı şəkildə yüksəldilmiş və onun pittinq əmələgətirmə potensialı 200 mV müsbət tərəfə sürüşdürülmüşdür. Termodiffuziya üsulu ilə işlənmiş bu tip poladlar sənayenin bir çox sahələrində, o cümlədən hərbi sənayedə də istifadə oluna bilər. 

       İcraçılar: k.ü.f.d.  Hilal Tahirli,   e.i. Elşən Əkbərov 

  1. Aliyev A.Sh., Mahmoud Elrouby, Safarova S.M. Electrochemical Synthesis of molibdenium sulfide semiconductor. Materials Sciences in Semiconductor Prosessing. v. 32, 2015, p. 31-39.
  2. Aliyev A.Sh., Tahirli H.M., Mahmoud Elrouby, Soltanova N.Sh., Tagiyev D.B.  Electrochemical Synthesis of Corrosion Resistant Temary Lead Based Alloys on the steel surface. Journal Surface Sciences, 2015.
  3. Гаяанов А.Ф., Тагирли Г.М., Ширинов Т.И., Шабанова Ч.М., Гусейнова Ф.А., Гасанова Н.Г. Разработка системы катодной защиты для нескольких идентичных металлоконструкций в сульфат-сульфит содержащей воде импульсной поляризацией. //Научный-Теоретический и практический журнал «Современный научный вестник». № 45 (242) 2014, с. 53-64. 

Katalitik, elektrokatalitik və fotoelektrokatalitik proseslər üçün oksid və polimer əsaslı nanostrukturlaşdırılmış katalizatorların işlənib hazırlanması

 

Doksorubisin antibiotikinin uzun müddətli bioloji aktivliyini saxlamaq məqsədilə onun immobilizasiyası üçün daşıyıcının tərkibində 14-18 nm ölçülü gümüş nanohissəcikləri olan poli-N-vinilpirrolidon və qummiarabik əsaslı nanobiokompozitlər sintez olunmuşdur.       

        İcraçılar: k.e.d. Nizami Zeynalov,  k.ü.f.d.,b.e.i. Şamo Tapdıqov, e.i. Samirə Məmmədova 

  1. Tapdiqov Sh.Z., Zeynalov N.A., Babayeva D.T., Nasiyyati E.F., Humbatova S.F. Copolymerization of N-vinylpyrrolidone with N,N´-methylen-bis-acrylamide: Properties and Structure//American Journal of Polymer Science, 2015, v. 5, № 1, pp. 18-23.
  2. Humbatova S.F., Zeynalov N.A., Tagiyev D.B., Tapdiqov Sh.Z., Mammadova S.M.  Chitosan polymer composite material containing of silver nanoparticle. Digest journal of nanomaterials and Biostructures. 2015, v. 10, № 4, p. 7.

Kimyəvi proseslərin modelləşdirilməsi, qeyri-üzvi sistemlərdə fiziki-kimyəvi hadisələrin tədqiqi, zəhərli maddələrin zərərsizləşdirilməsi və

kimya sənayesində əmələ gələn yan məhsulların emal texnologiyasının işlənib  hazırlanması 

Pirokondensatın yüngül qətranından ilk dəfə olaraq yeni texnologiya ilə alkilləşmə prosesində xammal kimi istifadə edilə bilən, təmizliyi 98,5% olan benzolun alınma prosesi təklif olunur. Üsul texnoloji cəhətdən sadəliyi, hidrodealkilləşmə mərhələsini istisna etməyi, az enerji və metal tutumluğu, iqtisadi cəhətdən əlverişli olması ilə fərqlənir. 

       İcraçılar: t.e.d.,prof. Fikrət Sadıxov, k.ü.f.d. İdris Hüseynov, mühəndis İradə Məmmədova 

  1. Sadıqov F.M., Məhərrəmova Z.Y., Hüseynov İ.A., Cahandarov Ş.C., Məmmədova İ.H., Sadıqova N.S.. Etilen istehsalında alınan yüngül qətranın emalı. Akademik Toğrul Şahtaxtinskinin 90 illik yubileyinə həsr olunmuş Respublika Elmi konfransı. 2015. Məruzələrin tezisləri. səh. 163. 

1.3. Müqavilələr üzrə aparılan işlər 

İnstitut tərəfindən bir sıra təşkilatlarla müqavilələr bağlanmış və birgə işlər yerinə yetirilmişdir. Onların arasında Rusiya Federasiyasının Metallurgiya və Metalşünaslıq İnstitutu,  Rusiya EA-nın İ.B.Qrebenşikov adına Silikatlar Kimyası İnstitutunun “Nanoölçülü sistemlərin fiziki kimyası” laboratoriyası, Rusiya EA-nın Fizika və Texnologiya İnstitutu, D.İ.Mendeleyev adına Kimya Texnologiyası Universiteti, Moskva Dövlət Universitetinin kimya fakültəsi, Tomsk şəhərində yerləşən  “Томскнефтехим”  elmi-tədqiqat təşkilatı, Moskva Energetik İnstitutu, Belarusiya  Dövlət Informatika və Radioelektronika Universitetinin  Kimya  Kafedrası,  Qazaxstanın Texnologiya  və Mühəndislik Xəzər Dövlət Universiteti, Sumqayıt Etilen-Polietilen zavodu, H.Əliyev adına Neft Emalı zavodu, Bakı Ovuntu Metallurgiya Zavodu, Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Tikintidə Təhlükəsizliyə Nəzarət Dövlət Agentliyini, qeyd etmək olar.

İnstitutda 2015-ci ildən Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ilə birgə elmi-tədqiqat işlərinin aparılması məqsədilə müqavilə bağlanmışdır.

İnstitut alimləri Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fizika İnstitutu, Radiasiya Problemləri İnstitutu, Neft Kimya Prosesləri İnstitutu, Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu, Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti və onun nəzdində olan “Neftin, qazın geotexnoloji problemləri və kimya” Elmi-Tədqiqat İnstitutu, Azərbaycan Dövlət Universiteti, Az.Texniki Universitetinin “Fizika” kafedrası, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti və başqa elmi mərkəzlərlə birgə əməkdaşlıq edirlər.

Elmi işlər üzrə direktor müavini, AMEA-nın müxbir üzvü Məhəmməd Babanlı, akad.H.Abdullayev adına Fizika İnstitutu və Hollandiyanın Advanced Nanofiber Company şirkəti ilə bağlanmış müqavilədə İnstitutumuzda alınan yeni maddə və materialların tətbiq imkanlarını müəyyən etmək üçün onların bir sıra fiziki xassələrinin birgə öyrənilməsi nəzərdə tutulur.

İnstitutun direktoru akademik Dilqəm Tağıyev İspanyanın Donostiya Beynəlxalq Fizika Mərkəzi ilə 2014-cü ildə müqavilə imzalamış və bu müqavilədə  funksional materialların birgə nəzəri və təcrübi tədqiqi nəzərdə tutulmuşdur. Həmin Mərkəz Avropa Birliyinin (Almaniya, Fransa, İtaliya, İsveçrə, Danimarka və s.) Rusiyanın və Yaponiyanın bir sıra aparıcı elmi müəssisələri ilə sıx əməkdaşlıq edir və İnstitutumuzda həmin müəssisələrlə elmi əlaqələrini və birgə tədqiqatlarını koordinasiya edir. Bu əməkdaşlığın nəticələri artıq yüksək impakt-faktorlu beynəlxalq jurnallarda çap olunan bir neçə məqalələrdə öz əksini tapmışdır.

İnstitutun aparıcı elmi işçisi Ziya Əliyev 01.05.2015-ci il tarixindən 2 ay və 01.10.2015-ci il tarixindən 2 ay müddətinə İspanyanın San-Sebastiyan şəhərinin Donostiya Beynəlxalq Fizika Mərkəzində elmi tədqiqat işlərini davam etdirir.

Bu il İnstitutda Almaniyanın Berlin Texniki Uni­ver­­siteti, Böyük Britaniyanın Hoddersfild Universiteti və Be­larusun Minsk İstilik və Küt­lə Dəyişməsi İnstitutu ilə "Neft mən­şəli kaus­tobiolitlərdən alınan na­no­karbon ma­te­­rialları əsasında kata­li­za­tor­ların sinte­zinə və tətbiqinə dair fun­da­men­tal tədqi­qatlar" (İNTERLABCAT) beynəlxalq labora­to­ri­ya yaradıl­mışdır. İNTERLABCAT la­boratoriyasının təkibi:

  1. AMEA-nın akad. M.Nağıyev adına Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutunun  “Nano­karbon katalizatorları iştirakında hidrogen peroksidlə oksidləşmə” laboratoriyası (k.ü.e.d.,prof. Eldar Zeynalov).
  2. Almaniya Federasiyasının Berlin Texniki Universitetinin “Materialşünaslıq və texnologiya”  laboratoriyası (Prof. Dr. Jörg Fridrix).
  3. Belarusun  Minsk İstilik və Kütlə  Dəyişməsi İnstitutunun “Mikro- və nanoölçülü materialların sintezi və analizi” laboratoriyası (Dr. Sergey Filatov).

4. Böyük Britaniya Krallığının Hüddersfild Uinversitetinin “Materiallar” laboratoriyası (Dr. Vladimir Vishnyakov). 

1.4. Elmi-tədqiqat proqramlarının müsabiqəsində iştirak 

Cari ildə Elmi-Tədqiqat Proqramlarının müsabiqəsinə təqdim olunmuş 2 proqram qalib gəlmişdir:

-  “Qabaqcıl texnologiyalar üçün funksional xassəli yeni qeyri-üzvi maddələrin alınmasının fiziki-kimyəvi əsaslarının işlənməsi” (rəhbər – AMEA-nın müxbir üzvü Məhəmməd Babanlı)

- “Yeni nəsil Günəş çeviriciləri üçün yüksək fotoeffektivliyə malik CdS, CdTe nanotellərinin elektrokimyəvi yolla sintezi, optik-fiziki parametrlərinin təyini” (rəhbər - kimya üzrə elmlər doktoru Akif Əliyev) 

1.5. Fundamental elmlə təhsilin qarşılıqlı əlaqəsi 

2015/2016-cı tədris ili üçün AMEA-nın magistraturasına qəbul haqqında Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyasının  8/Q saylı 07.09 2015-ci il tarixli əmri ilə və Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Prezıdentinin 10.09.2015-ci il tarixli 480 №li  sərəncamına əsasən İnstitutun magistraturasına “Kimyəvi kinetika və  kataliz” ixtisası üzrə (əyani) bakalavrlar qəbul olunmuşlar: İbrahimova Nigar Ziya qızı, Bəhrəmov Eynulla Siyasət oğlu, Abdurəhmanova Nərmin  Ələsgər qızı.

İnstitutda magistratura təhsili ilə bağlı normativ-hüquqi sənədlərə uyğun olaraq tədris prosesi təşkil edilmişdir. 

1.6. Nəşriyyat  fəaliyyəti, elmi məqalələr, o cümlədən xaricdə və İmpakt  Faktorlu jurnallarda çap olunmuş məqalələr,

elmi işçilərin əsərlərinə olan istinadlar, alınmış patentlər haqqında məlumat

 

 

 

 

 

 

 

 

Elmi  müəssisənin adı

 

 

 

 

 

 

 

o cümlədən xaricdə dərc

olunmuşdur

 

 

 

Kitabların, monoqrafiyaların,

məqalələrin, tezislərin ümumi sayı

Kitablar

Monoqrafiyalar

Məqalələr

Tezis və konfrans materialları

Kitablar

Monoqrafiyalar

Məqalələr

Tezis və konfrans materialları

İmpakt faktorlu jurnallarda dərc olunmuş məqalələr

Dövrü elmi jurnallar

Dərsliklər və elmi-kütləvi nəşrlər

Elmi işçilərin əsərlərinə olan istinadlar

Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İns­ti­tutu

390

5

-

146

238

-

3

97

113

54

6

1

324

- Akademik T.Şaxtaxtinskinin 90 illik yubileyinə həsr olunmuş respublika elmi konfransının materialları. Bakı, 2015, oktyabr

- Akademik elm həftəliyi – 2015” adlı beynəlxalq multidissiplinar forumu, 2-4 noyabr 2015,  Azərbaycan, Bakı, Materialların toplusu. səh. 150-151.

- Ümummilli lider Heydər Əliyevin anadan olmasının 92-ci ildönümünə həsr olunmuş doktorant, magistr və gənc tədqiqatçıların “Kimyanın aktual problemləri” IX Respublika Elmi Konfransının Materialları, Bakı-2015, s.56.

- “Monomerlər və Polimerlər Kimyasının müasir problemləri”. III Respublika Elmi Konfransının Materialları, Sumqayıt, 2015, s.

- Akademik Ə.Quliyev adına Aşqarlar kimyası institutunun yaradılmasının 50 illiyinə həsr olunmuş "Sürtgü materialları, yanacaqlar, xüsusi mayelər, aşqar və reagentlər" mövzusunda respublika elmi konfransı. 13-14 oktyabr

-  "Biokimyəvi nəzəriyyələrin aktual problemləri" II-ci Beynəlxalq konfransının materialları, Gəncə, 2015,

- Müasir biologiya və kimyanın aktual problemləri elmi praktik konfrans. Gəncə. 05-06 may 2015.

 Xəzərneftqazyataq-2014, dekabr. 

İnstitutun əməkdaşlarının məqalələri aşağıda göstərilən mötəbər jurnallarda çap olunmuşdur:

 

Jurnal

İmpact

factor

Məq.

sayı

Physical Review Letters (Amer.Phys.Soc.)

TR - 7.510

1

RSC Advances (Royal Soc.Chem.)

3.840

1

Physical   Review B (Amer.Phys.Soc.)

3.664

1

New Journal of Physics (Almaniya)

3.558

1

Journal of Alloys and Compounds (Elsevier)

2.999

4

Materials Science in Semiconductor Processing (Elsevier)

1.955

1

Digest Journal of Nanomaterials and Biostructures (Rumıniya)

0.945

1

Physics of the Solid State (Springer)

0.821

2

Russian Journal of Organic Chemistry (Springer)

0.658

1

Theoretical foundations of chemical engineering (Springer)

0.576

1

Inorganic Materials. (Springer)

0.556

7

Polish J.Chemical Technology

0.536

1

Russian Journal of Inorganic Chemistry (Springer)

0.489

1

Russian Chemical Bulletin (Springer)

0.480

1

National Academy of  Science Letters (Hindistan)

0.292

1

Russian Journal of Applied Chemistry (Springer)

0.276

2

Intern J. of Adv.  Scientific and  Technical Research

Google IF  3.54

1

Advances in Chemical Engineering and Science

0.89

3

Materials Sciences and Applications

0.83

1

J.of  Materials Science and Chemical Engineering

0.58

2

 

Jurnal

Digər bazaların İF

Məq.

sayı

Modern Research in Catalysis

0.38

1

Journal of the Chemical Society of Pakistan

 0.34

1

Journal of Advances in Chemistry,

Global İF – 1.415 

1

Intern.J.Electronic Commun. Comp. Eng.

 1.091

1

Australian Journal of Basic and Applied Sciences

0.786 

 1

American Journal of Polymer Science

0.776 

1

International Journal of Current Research, 

0.765 

1

Modern Rese­ar­ches in Catalysis

0.380 

1
Journal of the Chemical Society of Pakistan 

0.340 

1

Chemistry Journal (England) 

0.236 

3

American Jornal of Applied sciences 

 SJR IF       0.270

1

Bull. Rus. Acad. Sci. Physics 

0.270 

1

Межд. журн. прикл. и фунд. исследований

1.387 

7

Успехи современного естествознания 

0.662 

1

Химия и химическая Технология 

0.560 

1

Нефтяное хозяйство 

0.375 

1

Нефтепереработка и нефтехимия 

0.372 

5

J.Engineering Physics and Thermophysics 

0.224 

1

European Applied Sciences J.

0.084 

3

Encyclopedia of Chemical Engineering

0.037 

1

 

İnstitutun əməkdaşları tərəfindən aşağıda göstərilən 2 patent alınmışdır:

- “Qoruyucu örtüklərin kation elektroçökməsinin çirkab sularının üzvi həlledicilərdən təmizlənməsi üsulu” // İ 2015 0043 15.072015  (G.Z.Süleymanov F.A.Zoroufi H.M.Tahirli Ə.A.Həsənov R.M.Muradxanov Q.İ.Kəlbəliyev A.M.Əliyev)

- “Çirkab sularının üzvi maddə­lərdən ekstraksiya ilə təmiz­lən­məsi üsulu” // İ 2015 0044 15.07.2015 (Ə.A.Həsənov G.Z.Süleymanov A.M.Əliyev R.M.Muradxanov S.H.Zəkiyeva) 

İnstitutun əməkdaşları tərəfindən ixtiralara cari ildə 16 müsbət rəy alınmışdır:

- “Karboksibenzoil­ferrosenin natrium duzunun  alınma üsulu”// a 2014  0129

24.02.2015. (G.Z.Süleymanov, S.H.Zəkiyeva, R.M.Muradxanov, T.İ.Hüseynova, D.B.Tagiyev)

“1,3-metiltsiklo­heksadienin alınma üsulu” // a 2014 0140 26.02.2015. (A.M.Əliyev, Z.A.Şabanova, Ə.İ.Kərimov,  Ü.M.Nəcəf-Quliyev)

“Valerian aldehidinin alınma üsulu” // a 2014 0139 26.02.2015 (A.M.Əliyev, F.A.Ağayev, Ə.Ə.Sarıcanov K.İ.Mətiyev)

“Kristallaşma prosesinin idarə olunması üsulu” // a 2015 0002 29.06.2015 (D.M.Babanlı, D.B.Tağıyev, S.Z.İmaməliyeva,  İ.M.Babanlı, M.M.Əsədov)

“Rentgen şüaları detektorunun rentgenhəs­saslığının idarə edilməsi üsulu” // a 2015 0005 18.03.2015 (S.N.Mustafayeva, M.M.Əsədov,  E.A.Kərimova, A.N.Məmmədov)

“Az həll olan duzların və həll olan kompleks birləşmələrin reaksiyalarının tarazlıq sabitlərinin təyini üsulu” // a 2015 0007 13.03.2015 (D.B.Tağıyev, M.M.Əsədov, Ə.N.Əzizova, İ.S.İmamverdiyeva)

 “Xalkopirit quruluşlu mis-indium disulfid kristallarının alınması üsulu” // a 2015   0028   18.04.2015 (S.N.Mustafayeva, M.M.Əsədov, A.N.Məmmədov)

“Kraun-efirlərin  alınması üsulu” // a 2015 0031 12.09.2015 (R.N.Budaqova, S.B.Zeynalov, H.X.Xocayev)

“Fenilasetilenin stirola selektiv hidrogenləşmə üsulu” // a 2015 0042 25.06.2015 (V.M.Əhmədov, İ.D.Əhmədov, N.Y.Melnikova, H.Q.Nurullayev, V.M.Əhmədov)

“Valerian turşusunun alınması üsulu” // a 2015 0047 03.08.2015 (A.M.Əliyev, F.A.Ağayev)

“Tozvari  maddələr  üçün titrəyişli  dənəvərləşdirici” // a 2015 0093 (F.M.Sadıqov, Q.M.Səməd-zadə, Ş.C.Cahandarov, Q.S.Qəhrəmanov, İ.H.Məmmədova,  N.S.Sadıqova)

“Qazların hidrogen sulfid və kükürd-dioksiddən təmizlənməsi üçün absorbent” // a 2015 0092 26.11.2015  (Ə.A.İbrahimov, M.M.Əhmədov, R.M.Vəkilova, R.H.Həmidov)

“Ferrosenin tullantısız texnologiya ilə alınması üsulu və  qurğu” // a 2015 0098 (G.Z.Süleymanov, D.B.Tağıyev, Q.İ.Kəlbəliyev, T.İ.Hüseynova, R.M.Muradxanov, F.S.İbrahimova)

“Renium  tellur misdən ibarət nazik təbəqələrin alınma üsulu” // a 2015 0097 20.08.2015  (D.B.Tağıyev, E.Ə.Salahova, P.Ə.Kələntərova, K.F.İbrahimova)

“Reniumun üçlü ərintilərinin   nazik təbəqələrinin alınma üsulu” // a 2015 0099 20.08.2015  (D.B.Tağıyev, E.Ə.Salahova, Ə.F.Heybətova, P.Ə.Kələntərova, K.F.İbrahimova)

“1,4- butandiolun alınma üsulu” // a 2015 0106  27.10.2015  (A.M.Əliyev, F.V.Əliyev,  K.İ.Mətiyev, F.A.Ağayev, A.R.Səfərov) 

Institutun əməkdaşları tərəfindən 5 kitab 1 dərslik dərc olunmuşdur

А.Мамедов. Термодинамика систем с немолекулярными соединениями. Расчет и аппроксимация термодинамических функций и фазовых диаграмм. LAP LAMBERT Academic Publishing. 2015.115 c.

Dilqəm Tagıyev, Asif Məmmədov. Tək atomlardan supramolekulyar kimyaya. Bakı, Elm. 2015, 315 s.

Г.И.Келбалиев, С.Р.Расулов, А.Г.Рзаев. Нефтяная гидродинамика. Москва, 2015. 360 с.

И.Мамедьярова, Д.Селимханова, Е.Акберов. Азотсодержащие органические соединения как ингибиторы коррозии стали. Германия. LAP Lambert Academic Publishing. 2015. 51 с.

Babanlı M.B., İlyaslı T.M., Sadıqov F.M., Yusibov Y.Ə. Fiziki-kimyəvi analizin əsasları. Bakı, Azərbaycan nəşr., 2015. 248s.

Toplayanı V.Qasımov. “Tükənməzlik” AMEA-nın müxbir üzvü Xudu Məmmədova  həsr  olunmuş  məqalələr və xatirələr toplusu. Bakı, Elm. 2015, 218 c. 

 

1.7. Keçirilmiş konfranslar, sessiyalar, seminarlar və yubileylər haqqında məlumat

İnstitutun alimləri bir sıra Beynəlxalq Elmi Mərkəzlərdə və konfranslarda məruzələrlə çıxış edərək ezamiyyətdə olmuşlar:

Hesabat ilində İnstitutun direktoru akademik Dilqəm Tağıyev 23.02.2015-ci il tarixində İspaniyanın Madrid şəhərində 8 gün müddətində keçirilən “Multidissiplinar Enerji və Materialların Tədqiqi” adlı konfransda məruzə ilə  çıxış  etmişdir.

  Akademik Tofiq Nağıyev aşağıda göstərilən elmi konfranslarda məruzələrlə çıxış etmişdir:

- 5th International Conference on Chemistry and Chemical Process (ICCCP 2015) Amsterdam, Netherlands, February 14-15, 2015,Table of Contents p.395, program p.18. Sessiyanın sədri – Tofiq Nağıyev.

- 5th International Conference Operando Spectroskopiya, Deauville, France, May 17- 21, 2015, ID262.

- XII EUROPEAN CONGRESS on Catalysis, Kazan, Russia, 30 August-4 September 2015.

- 34th International Conference on   Solution Chemistry ICSC 2015, 23-28 August 2015, Praque, Czech Republic.

Fiziki-kimyəvi texnologiyalar və onların modelləşdirilməsi laboratoriyasının müdiri k.ü.e.d. Mirsəlim Əsədov 24.05.2015-ci il tarixində 8 gün müddətinə BEA Elmi Şuranın illik hesabatında məruzə ilə çıxış etmək və BEA “Materialşünaslıq Mərkəzində” qeyri-üzvi və yarımkeçirici maddələrin tədqiqi üzrə birgə təcrübələrin aparılmasını təşkil etmək və hesablama proqramları ilə tanış olmaq məqsədilə Minsk şəhərinə ezam olunmuşdur.

Nanokarbon katalizatorları iştirakında hidrogen peroksidlə oksidləşmə laboratoriyasının müdiri, k.ü.e.d. Eldar  Zeynalov 30.06.2015-ci il tarixində 6 gün müddətinə “Polimer və Müasir Materiallar”  Beynəlxalq  simpoziumunda  iştirak   etmək üçün Gürcüs­tanın Batumi şəhərinə - Batumi Dövlət Universitetinə ezam olun­muşdur.

Kimya Elmləri və Texnologiyaları üzrə  I  Beynəlxalq Türk Konqresinin Elmi Komitəsinin üzvü və proqrama daxil edilmiş məruzələrin müəllifi kimi akademik Dilqəm Tağıyev  və laboratoriya müdiri elmlər doktoru Vaqif Əhmədov Bosniya və Herseqovinanın Sarayevo şəhərində 27.10.2015-ci il tarixində 7 gün müddətinə davam edəcək konqresdə iştirak etmək məqsədi ilə ezam olunmuşlar.

İnstitutun elmi işlər üzrə direktor müavini Məhəmməd Babanlı 08.11.2015-ci il tarixdən 6 gün müddətinə “Kondensə olunmuş mühitlərdə və faza sərhədlərində fiziki-kimyəvi proseslər” mövzusunda keçirilən VII  Ümumrusiya konfransında  iştirak etmək üçün Rusiyanın Vorenej  şəhərinə ezam edilmişdir. O,  bu il dekabr ayının 7-dən 10-dək Moskva şəhərində Rusiya EA-nın Ümumi və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutunda (ÜQKİ) keçirilən ənənəvi 73-cü Kurnakov dinləmələrində “Yeni nəsil funksional materialların – topoloji izplyatorların dizaynın fiziki-kimyəvi aspektləri” mövzusunda məruzə ilə çıxış etmişdir. ÜQKİ-un Elmi Şurasının qərarı ilə professor Məhəmməd Babanlı “Fiziki-kimyəvi analizin inkişafında və yeni funksional materialların alınmasında böyük xidmətlərinə görə”  Rusiya EA-nın Kurnakov medalı və diplomla təltif edilmişdir. 

 

1.8. Beynəlxalq əlaqələr və qrantlar haqqında məlumat

 

Elmi müəssisələrin adları

Alınmış qrantların ümumi sayı

O cümlədən, xarici ölkə alimləri ilə birgə alınan qrantların sayı

Qrantın məbləği, AZN

Qrant hansı fond və təşkilatdan alınmışdır

 

Akademik M.Nağıyev adına Kataliz və

Qeyri-üzvi Kimya İnstitutu üzrə cəmi:

 

9

 

40.000

60.000

240.000

80.000

80.000

20.000

95.000

80.000

50.000

 

Azərb.Respublika Prezidenti yanında Elmi İnkişaf Fondu

9

 

70.000

120.000

80.000

90.000

80.000

80.000

90.000

90.000

40.000

Azərb.Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Elm Fondunun (SOCAR)

 

1

9.000

Ukrayna Elmi-Tədqiqat Mərkəzi

 

2015-ci il ərzində İnstitutun əməkdaşları Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin Elm Fondunun (SOCAR) 9 qrantına layiq görülmüşlər:

- “Neft və qaz sənayesinin avadanlıqları üçün korroziyaya davamlı nazik mühafizə təbəqələrinin alınması” (Rəhbər – k.ü.e.d. Akif Əliyev və məsləhətçi – akademik Ağadadaş Əliyev)

- “Propilenin hidrogen peroksidin iştirakı ilə propilen  oksidi, akrolein, allen, metilasetilen, propilen aldehidi və asetona koherent-sinxronlaşdırılmış oksidləşmə” (Rəhbər – k.ü.f.d. Lətifə Həsənova)

- “Yanacaq elementləri üçün hidrogenin alınması və təmizlənməsi katalizatorlarının sintezi”  (Rəhbər – AMEA-nın müxbir üzvu, k.ü.e.d. Əjdər  Məcidov)

- “Neft məhsullarının neft şlamlarından ayrılması prosesının intensivləş-dirilməsi və texnoloji rejimin təyin edilməsi“ (Rəhbər – k.ü.e.d. Gülməmməd Süleymanov, Arif Quluyev – AMEA Geologiya İnstitutu)

- “Alternativ enerji mənbələrində istifadə və elektron texnikası üçün çoxkomponentli metal xalkogenidləri əsasında yeni funksional materialların alınması və tədqiqi” (Rəhbər – AMEA-nın müxbir üzvu, k.ü.e.d. Məhəmməd Babanlı)

- “Laya vurulan suyun asfalten və mexaniki hissəciklərdən maye faza ekstraksiya üsulu ilə təmizlənməsi texnologiyasının işlənməsi” (Rəhbər – AMEA-nın müxbir üzvu, t.ü.e.d. Qüdrət Kəlbəliyev)

- “Kimya və neft  kimyası sənayesinin proses və aparatlarının hesablanması və optimallaşdırılması üçün proqramlar paketinin işlədilməsi” (Rəhbər – k.ü.f.d. Manaf Manafov)

- “Bəzi biogen metalların kompleks birləşmələrinin sintezi və onların kənd təsərrüfatında mikrogübrə kimi istifadəsi”. (Rəhbər – Quliyeva Esmira).

-  Metanın asetilenə və 1,4-butandiola selektiv oksidləşməsi. (Rəhbər – akademik Ağadadaş Əliyev). 

 Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Elmin İnkişaf Fondunun 9 qrantına layiq görülmüşdür:

 

- “Renium əsasında yarımkeçirici xassəyə malik yeni materialların alınması” (Rəhbər – k.ü.e.d. Elza Salahova)

- “Yeni nəsil Günəş çevriciləri üçün yüksək fotoeffektivliyə malik CdS, CdTe nanotellərinin elektrokimyəvi yolla sintezi, optiko-fiziki parametrlərinin təyini və spirtlərin foto­elektrokatalitik çevrilməsinin tədqiqi”. (Rəhbər – k.ü.e.d. Akif Əliyev).

- “İfrat yüksək tezlikli (İYT) elektromaqnit sahəsi ilə stimullaşdırılan heterogen-katalitik  reaksiyalar üçün universal katalizator daşıyıcısının sintezinin elmi əsaslarının işlənib ha­zır­lanması“. (Rəhbər – AMEA-nın müxbir üzv Yuri Litvişkov).

- “Müxtəlif çeşidli nano-TiOkata­lizatorlarının aktivliyinin alitsiklik karbon turşularının mürəkkəb efirlərinin alınmasında tədqiqi“. (Rəhbər – k.ü.e.d., prof. Eldar Zeynalov).

- “Polimer mühitində metal nanozərrəciklərinin ölçüsünü və zeta potensialını təyin edən Zetasizer Nano ZS90 (Malver, Böyük Britaniya) markalı cihazın sifarişi”. (Rəhbər – k.ü.f.d. Şamo Tapdıqov).

- “Mineral tullantılardan qiymətli metalları ayırıb saflaşdıran mobil pilot sisteminin qurulması və yarımsənaye sınaqlarının keçirilməsi”. (Rəhbər – k.ü.e.d., prof. Arif Heydərov).

- Azərbaycan Respublikasinin Prezidenti Yaninda Elmin İnkişafi Fondunun Sənaye Qrantı. “Hidrotexniki qurğuların metal avadanlıqlarının istismar şəraitində korroziyaya davamlılığının proqnozlaşdırılması və mühafizəsinin təşkili”. (Rəhbər –k.ü.f.d., dosent Hilal Tahirli).

- Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Elmin İnkişafı Fondunun Gənc alim və mütəxəssislərin 3-cü qrant müsabiqəsi. ″Modifikasiya olunmuş sintetik və təbii matrislər əsasında Pd, Pt, Ni nanokompozitlərinin formalaşması proseslərinin və katalitik xas­sələrinin tədqiqi″. (Rəhbər – k.e.i. Aytən Babayeva).

- Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında  Elmin İnkişaf Fondunun Gənc alim və mütəxəssislərin 3-cü qrant müsabiqəsinin qalibi. “Laylardan qalıq ağır neftlərin çıxarılması üçün  koordinasion polimer əsaslı yeni kompozit materialların alınması və tədbiqi”. (Rəhbər – k.e.i. Firuzə Əliyeva). 

   Ukrayna Elmi-Tədqiqat Mərkəzinin 1 qrantına layiq görülmüşdür:

 

- “Azərbaycan ərazisində Xəzər dənizinin sahilboyu hissəsinin özünütəmizləmə qabiliyyətinin artırılmasının biotexnologiyasının hazırlanması” (Rəhbər – k.ü.f.d. Elnur Məmmədov) 

 

1.9. Elmi kadrların hazırlanması

 

Elmi müəssisə-nin adı

Doktoranturada təhsil alanlar

 

Xaricdə doktoranturada təhsil alanlar

Xaricdə elmi təcrübə keçənlər

Doktoranturayayeniqəbul

Doktoranturanıbitirib

Dissertasi-yamüdafiə olunub

Müdafiəyə hazırlanıb

Dissertantlar

Əyani

Qiyabi

Əyani

Qiyabi

o cümlədən

o cümlədən

Elmlər doktoru

Fəlsəfə doktoru

Elmlər doktoru

Fəlsəfə doktoru

Akademik M.Nağıyev adına Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutu üzrə cəmi

10

17

-

-

2

-

5

1

-

1

1

27*

    *Disertanturada  fəlsəfə doktoru hazırlığı üzrə 2 xarici vətəndaş

 

 

İnstitutun doktoranturasında elmlər doktoru elmi dərəcəsi almaq üzrə 3 nəfər (qiyabi), fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üzrə 27 nəfər təhsil alır, onlardan 10 əyani, 17 qiyabi.

İnstitutun dissertanturasinda elmlər doktoru elmi dərəcəsi almaq üzrə 10 nəfər, fəlsəfə doktoru  elmi dərəcəsi almaq üzrə 17 nəfər dissertasiya işləri üzrə çalışırlar (onlardan 2 nəfər xarici vətəndaşıdır).

İnstitutun Ümumi Elmi Seminarında 3 dissertasiya işləri müzakirə olunmuş və açıq müdafiəyə təqdim olunmuşdur, onlardan elmlər doktoru elmi dərəcəsi almaq üzrə 1, fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üzrə 2 dissertasiya işi.

İnstitutun nəzdində fəaliyyət göstərən D 01.021 Dissertasiya Şurasında 7 dissertasiyanın müdafiəsi keçirilmişdir: elmlər doktoru elmi dərəcəsi almaq üzrə 5 (1 İnstitut əməkdaşıdır),  fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üzrə 2.

 

1.10. Maddi-texniki təchizat və maliyyə məsələləri

 

 

2014

2015

AMEA tərəfindən büdcə maliyyələşdirilməsi

3112719

2943546

Orta aylıq əmək haqqı

360.0

346,0

o cümlədən

- elmi işçilər

 

390,0

 

374,2

 

1.11. Sosial sferada fəaliyyət

İnstitut əməkdaşlarına bayramlarda mükafatlar verilir və  ehtiyacı olan əməkdaşlara müəyyən sosial  yardımlar göstərilir.

 

1.12. Təltiflər və mükafatlar haqqında məlumat

 

Azərbaycan MEA-nın 70 illiyi ilə əlaqədar olaraq:

1. Laboratoriya müdiri AMEA-nın müxbir üzvü, t.e.d., prof. Qüdrət Kəlbəliyev “Şöhrət” ordeni və İnstitutun elmi katibi k.e.d. Mina Münşiyeva “Tərəqqi” medalı ilə təltif olunmuşdur;

2. Uzunmüddətli məhsuldar elmi və elmi-ictimai fəaliyyətlərini nəzərə alaraq İnstitutun bir sıra əməkdaşı Kimya Elmləri Bölməsinin Fərmanı ilə təltif olunmuşlar (k.e.d.Nizami Zeynalov, k.ü.f.d. Esmira Qulu-zadə, k.ü.f.d. Hilal Tahirli, k.e.d. Elza Salahova, k.e.d. İmir Əliyev, k.e.d. Sərdar Zeynalov və k.ü.f.d. Rəna Mirzəyeva);

3. Elmin inkişafında elmi nailiyyətləri və xidmətlərinə görə İnstitutun 31 nəfər əməkdaşına şəxsi işinə yazılmaqla təşəkkür elan edilmişdir.

Institutun Gənc Alim və Mütəxəssislər  Şurasının təşkilatçılığı ilə cari ilin oktyabr ayının 1-dən noyabr ayının 1-dək İnstitutda  “Akademik Murtuza Nağıyev” adına mükafatın verilməsi üçün gənc alim və mütəxəssislər arasında müsabiqə  elan edilmiş, 4 nəfər gənc tədqiqatçı bu müsabiqədə iştirak üçün sənədlərini təqdim etmişlər. İnstitut rəhbərliyinin əmri ilə yaradılan  müsabiqə komissiyasının qərarına əsasən bu mükafata k.ü.f.d.  Zümrüd Şabanova  və e.i. Sevinc Osmanova  layiq görülmüşlər.

Şura üzvlərindən iki nəfəri Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Elmin İnkişafı Fondunun keçirdiyi Gənc alim və mütəxəssislərin 3-cü qrant müsabiqəsinin  qalibi olmuşdur.(e.i. Firuzə Əliyeva,  k.e.i. Aytən Babayeva)

 

4.1. İnstitutun elmi istiqamətləri üzrə problem şuralarının fəaliyyəti 

İnstitutun nəzdində fəaliyyət göstərən “Qeyri-üzvi, analitik və fiziki kimya“  və “Kataliz”  üzrə Problem Şuraları 2015-ci ildə müntəzəm olaraq bütün dissertant və doktorantların elmi-tədqiqat işlərinin mövzularını müzakirə edib təsdiqləyiblər. 

 

4.2.  “Azərbaycan-2020: gələcəyə baxış” İnkişaf Konsepsiyasından irəli gələn vəzifələri rəhbər tutaraq AMEA-nın 2020-ci ilədək İnkişaf Konsepsiyası ilə bağlı məlumat aşağıdakı cədvəldə verilmişdir:

 

Bilik iqtisadiyyatın formalaşması

Elmin inkişaf etdirilməsi

Elmin maddi-texniki bazasının yeniləşdirilməsi

Cari ildə İnstitutun maddi-texniki bazası yeni cihazlarla təmin olunmuşdur:

- İnduktiv birləşmiş plazmalı kütlə

  spektrometri;

- Avtomatik rentgen difraktometri;

- Kütlə spektrometrli qaz xromatoqrafı;

- İnfraqırmızı və Ultrabənövşəyi

  spektrometrlər;

- Termoanalizator;

- Qaz adsorbsiya porozimetri və elektron

   mikroskopu.

 

 

 

Elmin informasiya təminat sisteminin təkmilləşdiril-məsi

2014-cü ildən Institutun Web-saytı yeni struktura uyğun olaraq yenidən işlənilməyə başlamışdır.

İnstitutun əməkdaşları bir sıra Beynəlxalq  Elmi Mərkəzlərdə və konfranslarda məruzələrlə çıxış etmişlər:

- Amsterdam (Hollandiya), Praqa (Çexiya), Kazan (Rusiya), Nitsa (Fransa), Minsk (Belarus), Madrid (İspaniya), San-Sebastyan (İspaniya), Kiyev (Ukrayna), Mançester (Böyük Britaniya), İstanbul (Türkiyə), Sarayevo (Bosniya və Hersoqoniya), Voronej (Rusiya), Batumi (Gürcüstan)

- İnstitut əməkdaşlarının 146 elmi məqaləsi, onlardan 68 İmpakt Faktorlu, 238 məruzə tezisləri,  5 monoqrafiya və 1 dərslik. Elmi işçilərin əsərlərinə olan 350 istinadlar aşkar edilmişdir. 2 patent və 16 ixtiraya müsbət rəy alınmışdır.

İnstitutun saytı müasir proqramlardan olan HTMH, CSS və PHP proqram paketləri vasitəsi ilə hazırlanır. Saytda İnstitutun tarixi, elmi fəaliyyətinin istiqamətləri, strukturu, beynəlxalq əlaqələri, tətbiq olunan işlər haqqında məlumatlar, əməkdaşların təltifləri, gənc alimlər sırasının fəaliyyəti və kitabxana haqqında məlumatlar yerləşdirilib. Eyni zamanda İnstitutun fəaliyyəti və nailiyyətləri haqqında Photodex ProShow Producer və Power Point proqramlarından istifadə etməklə video slaydlar hazırlanmış və onlar monitorlar vasitəsilə müxtəlif sərgilərdə nümayiş etdirilir.

İnstitut haqqında Wikipedia bazasında olan informasiyanın yerləşdirilməsi məqsədi ilə işçi qrupu yaradılmış və bu məlumatları həmin bazaya yerləşdirmək və institutun elmi kitabxanasında avtomatlaşdırılmış kitabxana informasiya sisteminin yaradılması üçün hazırlıq işləri aparılır.

“Azərbaycan kimya jurnalının” elektron versiyası, onun saytı yenidən işlənib hazırlanmış və Network Technologies provayderində yerləşdirilmişdir. Sayt mütəmadi olaraq yenilənir, yeni nömrələr dərc olunduqca saytdakı müvafiq yerə qoyulur, əvvəlki illər üzrə arxiv bazası hazırlanır və onlar da müvafiq illər üzrə öz bölmələrinə yerləşdirilir. Saytın strukturu jurnalın məzmununa və formatına tam uyğunlaşdırılmışdır. Saytın daxilində jurnal haqqında, redaksiya heyəti, həmçinin beynəlxalq redaksiya heyəti, mündəricat, məqalələrin tərtibi qaydaları, kimyadan elmi jurnallar. Azərbaycanın elmi mənbələri, qonaq kitabı kimi menyular yaradılmışdır.

“Azərbaycan kimya jurnalının” 1997-ci ildən bu günə qədər çıxan bütün nömrələrinin illərə görə axtarış modulu mövcuddur. Jurnalın elektron versiyası  www.akj.az ünvandadır. Hal-hazırda jurnalın 2015-ci ilə aid 3 nömrəsi dərc olunub və 4-cü nömrəsi çapa hazırlanıb. “Kimya problemləri jurnalının” müasir tələblərə  uyğun  3 nömrəsi dərc olunub və 4-cü isə çapa hazırlanır.

 

 

Elm və istehsal arasında əlaqələrin gücləndirilməsi

“Ferrosenin və onun bəzi törəmələrinin dizel yanaacqlarının keyfiyyət göstəricilərinə təsiri” (Heydər Əliyev adına Bakı Neft Emalı zavodunda sınaqdan keçirilmişdir).

“Mineral tullantılardan qiymətli metalları ayırıb saflaşdıran mobil pilot sisteminin qurulması və yarımsənaye sınaqlarının keçirilməsi”.

“Hidrotexniki qurğuların metal avadanlıqlarının istismar şəraitində korroziyaya davamlılığının proqnozlaş-dırılması və mühafizəsinin təşkili”.

EP-300 qurğularında əmələ gələn etilen istehsalının yan məhsullarının – yüngül və ağır qətranın emalı prosesinin sadə texnologiyası işlənib hazırlanmışdır

  

4.3.2. AMEA-nın fəaliyyətini tənzimləyən bir sıra zəruri normativ-hüquqi sənədlərin təkmilləşdirilməsi 

25.12.2014-cü ildə Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən təsdiq edilmiş İnstitutun yeni Nizamnaməsinə magistratura təhsilinin təşkili ilə əlaqədar  əlavə və dəyişikliklər  edilmişdir:

1. Nizamnamənin 2.2-ci bəndinin 8-ci yarımbəndi (doktorantura və dissertantura yolu ilə yüksək ixtisaslı mütəxəssislər hazırlamaq) çıxarılsın;

2. Nizamnamənin 3.1.-ci bəndinə aşağıdakı məzmunda yarımbənd əlavə edilsin:

“qanuna uyğun olaraq magistratura, doktorantura və dissertantlıq yolu ilə ixtisaslı kadrlar hazırlamaq”. 

 

4.3.3. Gənc alim və mütəxəssislərin elmi fəaliyyətinin stimullaşdırılması 

Cari ilinaprelin 29-da İnstitutunda  Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurası tərəfindən mexanika, optika və elektronika sahəsində dünyanın aparıcı şirkətlərindən  olan  OPTEK  şirkəti ilə birgə “Kütlə spektroskopiyası“ adlı ümumrespublika elmi seminarı keçirilmişdir. Seminarın keçirliməsində məqsəd  kütlə spektroskopiyası sahəsində avadanlıqlarla işləmək metodlarının istifadəçilər tərəfindən mənimsənilməsini təmin etmək,  bu sahədə  son nailiyyətləri seminar iştirakçıları ilə bölüşməkdən ibarət idi. Seminarda  AMEA-nın KEB İnstitutlarının, Geologiya və Geofizika,  Fizika , Radiasiya Problemləri İnstitutlarının, həmçinin Bakı Dövlət Universiteti və Azərbaycan  Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin spektroskopiya sahəsində çalışan çənc mütəxəssisləri  iştirak  etmişlər. Tədbirdə OPTEK şirkətinin partnyoru  olan CAMECA kompaniyasının mütəxəssisləri məruzə ilə çıxış etmis  və yerli mütəxəssislərin suallarını cavablandırmışlar.

Cari ilin iyun ayında İnstitutda Şuranın təşəbbüsü ilə “Müasir tədqiqat üsulları” adlı Respublika konfransı keçirilmişdir.  Elektron  paramaqnit  rezonansı, Nüvə maqnit  rezonansı, İnfraqırmızı spektroskopiya, Ultrabənövşəyi  spektroskopiya, Rentgenoqraqfik analizdən mühazirələr dinlənilmişdir. Seminarın keçirilməsində məqsəd gənc alim, doktorant və mütəxəssislərin  fiziki-tədqiqat üsullarının nəzəri əsaslarının daha yaxşı mənimsənilməsi və bu biliklərin praktiki olaraq istifadəsini təmin etməkdən ibarətdir. Mühazirə və praktiki məşgələlər İnstitutun bu sahədə ixtisaslaşmış mütəxəssisləri olan AMEA-nın müxbir üzvi Əjdər Məcidov, kimya üzrə fəlsəfə doktorları Vaqif Qasımov və Mirheydər Abbasov tərəfindən aparılmışdır.

AMEA Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının təşkilatçılığı ilə 2–4 noyabr tarixində “AMEA-nın 70 illiyi”nə həsr olunan “Akademik Elm Həftəliyi – 2015” Beynəlxalq Multi­dissiplinar Forum keçirilmişdir. İlk dəfə olaraq Forum çərçivəsində interaktiv müzakirələr təşkil olunmuşdur. Bu müzakirələrin təşkil olunmasında əsas məqsəd respublikada fəaliyyət göstərən elmi-tədqiqat və təhsil müəssisələri, müvafiq nazirliklər, elmin inkişafına dəstək verən fondlar, sahibkarlıq subyektləri və media nümayəndələri ilə birgə mövcud problemlərin həlli yollarını araşdırmaqdan ibarət olmuşdur. Forum çərçivəsində keçirilən beynəlxalq konfransda dünyanın 22 ölkəsindən 300-ə yaxın gənc tədqiqatçı iştirak etmiş, 150-dən artıq məruzə dinlənilmişdir.

İnstitutun Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının sədri Faiq Məmmədov Forumun Təşkilat Komitəsinin üzvi  kimi Forumun yüksək səviyyədə keçirilməsində fəal iştirak etmişdir. Konfrasda  İnstitutun 20-yə yaxın gənc alim və mütəxəssisi apardıqları  elmi-tədqiqat işlərinə dair məruzələr etmiş və onların nəticələri konfrans materialları şəklində nəşr olunmuşdur.

Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının sədri və üzvləri İnstitutun elmi nailiyyətlərini əks etdirən guşənin hazırlanmasında və  02–04  iyun 2015-ci il tarixində  Bakı Ekspo Mərkəzində keçirilən XXII Beynəlxalq "Xəzər neft və qaz 2015" (Caspian Oil & Gas 2015) sərgisində  və  AMEA-nın 70 illiyinə həsr olunan sərgidə  nümayiş etdirilməsində yaxından iştirak etmişlər.

Bundan başqa Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurası  “20 yanvar”, ”Xocalı soyqırımı“ kimi respublika əhəmiyyətli  anım günlərinin İnstitutda qeyd edilməsində fəal iştirak etmişdir.

Bu ilin mart ayının  12-də İnstitutda   Gənc Alim və Mütəxəssislər  Şurasının təşkilatçılığı ilə Bakı Avropa Liseyinin şagirdləri üçün “Açıq qapı” günü keçirilmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki,  elmlə təhsilin vəhdətinin təmin edilməsi, kadr hazırlığı sisteminin müasir standartlara uyğun olaraq təkmilləşdirilməsi, elmi-tədqiqat işlərinin nəticələrinin tədris prosesində tətbiqi AMEA-nın qarşısında duran əsas vəzifələrdəndir. Belə tədbirlərin keçirilməsində məqsəd şagirdlərin dünyagörüşünün formalaşdırılması, onlarda kimya elminə marağın artırılmasıdır. Tədbir çərçivəsində şagirdlər üçün kimya fənni üzrə viktorina keçirilmiş və qaliblər tərifnamə ilə təltif olunmuşlar. Bundan başqa, məktəblilər üçün əyləncəli elmi şoular nümayiş etdirilmiş, müxtəlif laboratoriyalara ekskursiyalar təşkil edilmişdir. Həmçinin  Şura üzvü Şamo Tapdıqov “Ağıllı-smart polimerlər” mövzusunda məruzə ilə çıxış etmiş, şagirdlərin suallarını cavablandırmışdır.

Bu il ilk dəfə olaraq Akademiyanın bir neçə institutunda, o cümlədən Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya  institutunda  magistratura pilləsi üzrə qəbul üçün elan verilmişdir. Gənclərin ali məktəblərdən elm mərkəzlərinə istiqamətlənməsini, həmçinin magistraturaya qəbulla əlaqədar  müsabiqəyə hazırlıqlı gənclərin cəlb olunmasını təmin etmək məqsədi ilə AMEA Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurası ali təhsil ocaqlarında elmi seminarlar təşkil etmişdir. Belə seminarlardan biri İnstitutun Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurası ilə birgə cari ilin may ayında Bakı Dövlət Unversitetinin kimya fakültəsinin tələbələri üçün keçirilmişdir. Şura sədri   Faiq Məmmədov İnstitutun  tarixi, orada aparılan elmi-tədqiqat işlərinin istiqamətləri və müəs­sisənin müasir tipli maddi-texniki bazası haqqında seminar iştirakçılarına geniş məlumat vermiş, həmçinin İnstututda gənclər üçün yaradılan imkanlardan, onların əldə etdikləri uğurlardan və ilk dəfə olaraq bu il İnstitutda magistratura pilləsi üzrə “Kimyəvi kinetika və kataliz” ixtisasında qəbulun aparılacağından söz açaraq qeyd etmişdir ki, Universitet tələbələrinin bu qəbulda iştirak etməsi gələcəkdə onlar üçün elmi fəaliyyət istiqamətində böyük perspektivlər  yaradacaqdır. Sonra  İnstitutunun Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının üzvü kimya üzrə fəlsəfə doktoru Şamo Tapdıqov “Ağıllı smart və ya intelligent polimerlər” mövzusu üzrə maraqlı  təqdimatla çıxış etmişdir. 

AMEA Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının 2014-cü ildən start verdiyi  layihələrdən biri “Bu günün şagirdi və sabahın alimi” layihəsidir.  Layihə çərçivəsində gənc tədqiqatçılar tərəfindən şagirdlərə eksperimental tədqiqatlar təqdim olunur. Bu layihənin həyata keçirilməsində məqsəd  şagirdlərdə ilkin dünyagörüşünün formalaşdırılması, onlarda elmə marağın artırılmasıdır. Şuranın üzvləri AMEA Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının  keçirdiyi bu layihədə fəal iştirak edir. Belə ki, cari ilin   mart ayında  Bakı şəhərinin Qaradağ rayonunda yerləşən Əliheydər  Kazımov adına 228 saylı orta məktəbdə və aprel ayında Suraxanı rayonu Hövsan qəsəbəsində yerləşən 270 saylı tam orta məktəbdə layihə çərçivəsində tədbir keçirilmişdir. Hər iki tədbirdə Institutun gəncləri  AMEA-nın digər institutlarının əməkdaşları ilə birgə  məktəblilərə müxtəlif elmi şoular təqdim etmişlər. Nümayiş olunan elmi şoular şagirdlər tərəfindən maraqla qarşılanmışdır.   

AMEA Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurası və  Azərbaycan  Respublikasının Prezidenti yanında Bilik Fondunun birgə təşkilatçılığı ilə İsmayıllı rayonu üzrə şagirdlər arasında keçirilən “Riyazi məntiq” olimpiadasının keçirilməsində İnstitutun Gənc Alimlər  Şurasının üzvləri  yaxından iştirak etmişdir. 

4.3.4. Elmi fəaliyyətdə informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqinin genişləndirilməsi barədə 

AMEA-nın İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun göndərdiyi formalar (1A, 1B, 6, 7, 8 (A,B)) 3 dildə (azərbaycan. Rus. ingilis) doldurulmuş, 2173 səhifəlik material hazırlanıb elektron variantda  həmin instituta göndərilmişdir. 

2015-ci ildən institutun Web-saytı yeni struktura uyğun olaraq  yenidən işlənilməyə başlanılışdır. Web-qrupun üzvləri:

İsmayılova Arzu, Məmmədov Faiq, Abdullayeva Fəridə, Kərimbəyova Elşanə, Əsgərova Günel, Babaxanova Nailə. 

 

4.3.5. Təşkil olunmuş tədbirlərin həyata keçirilməsi 

Azərbaycan MEA Rəyasət Heyətinin 14 aprel 2015-ci il tarixində keçirilmiş iclasında laboratoriya müdiri, AMEA-nın müxbir üzvü, k.e.d., prof. Əjdər Məcidovun “Molekulyar maqnetiklər və keçiricilər” mövzusunda elmi məruzəsi dinlənilmişdir.

AMEA-nın M.Nağıyev adına Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya Institutu 2015-ci il oktyabrın 22-də görkəmli Azərbaycan alimi kimyəvi reaksiyaların kinetika və mexanizminin tədqiqi, karbohidrogenlərin katalitik çevrilmələrinin öyrənilməsi, kimyəvi proseslərin modelləşdirilməsi və optimallaşdırılması, kimya texnologiyasının nəzəri əsaslarının işlənilməsi ilə əlaqəli geniş problemlərlə məşqul olmuş Azərbaycan Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü Toğrul Neymət oğlu Şahtaxtinskinin anadan olmasının 90 illik yubileyinə həsr olunmuş elmi konfrans keçirilmişdir.

Konfransın əsas elmi istiqamətləri:

- Reaksiyaların kinetikası və kimya texnoloji proseslərin modelləşdirilməsi;

- Qeyri-üzvi materialların kimyası və texnologiyası;

- Neft-kimyasında və neft emalında kataliz;

- Yüksəkmolekullu birləşmələr və polimer materiallar.

Konfrans materialları kitab şəklində dərc olunmuşdur. 

4.3.6. AMEA-nın beynəlxalq elmi əlaqələrinin genişləndirilməsi barədə 

İspaniyanın “Bask Ölkəsi Universitetinin” (University of the Basque Country) professoru (Full Professor) Yevgeni Vladimiroviç Çulkovun “Bərk cisimlərin elektron quruluşlarında relyativistik effektlər, ikiölçülü Buçkov Raşba sistemləri və Topoloji İzolyatorlar” və Elmi hesablamalar üzrə Emerson Mərkəzi, Emory Universiteti, Corciya 30322, ABŞ professor Camal Musayevin “Yeni Katalizator və Texnoloji Layihə istiqamətində çoxprofilli və birgə tədqiqatlar” mövzusunda məruzələri dinlənilmişdir.

 

4.3.7. Azərbaycan alimlərinin elmi diasporunun imkanlarından istifadə etməklə beynəlxalq layihələrdə iştirakı 

Xaricdə yaşayan bir sıra kimyaçı həmvətənlərimiz (Camal Musayev (ABŞ), Sadiq Quliyev, Hacalı Nəcəfoğlu və Vəli Qasımov (Türkiyə), Hüseynqulu Sadıqov və Aftandil Mehdiyev (Rusiya)) İnstitutun əməkdaşları ilə birgə tədqiqatlar aparmağa hazır olduqlarını bildiriblər. Camal Musayev və Sadiq Quliyev İnstitutda maraqlı elmi məruzə ilə çıxış ediblər.

 

4.3.8. AMEA-da elmi-müəssisələrin maddi-texniki bazasının və elmi cihaz parkının gücləndirilməsi istiqamətində işlərin davam etdirilməsi 

Cari ildə İnstitutda fəaliyyət göstərən fiziki-kimyəvi tədqiqat cihazlarından  kollektiv istifadə mərkəzi müasir avadanlıqlarla (induktiv birləşmiş plazmalı kütlə spektrometri; avtomatik rentgen difraktometri; kütlə spektrometrli qaz xromatoqrafı;  infraqırmızı və ultrabənövşəyi  spektrometrlər; termoanalizator;  qaz adsorbsiya porozimetri və elektron mikroskopu) təchiz olunmuşdur. 

4.3.9. AMEA-da nəşriyyat fəaliyyətinin müasir tələblərə uyğun qurulması üçün xüsusi proqramın hazırlanması 

Azərbaycan Kimya jurnalının və Kimya Problemləri jurnalının  müasir tələblərə uyğun buraxılışları təşkil olunub.

4.5. 2015-ci ildə İnstitutmuzun elmi fəaliyyətinin əsas göstəriciləri aşağıdakı cədvəllərdə əks olunmuşdur. 

 

elmi-tədqiqat işləri planlarının yerinə yetirilməsi

 

Elmi müəssisələrin adları

Problemlər

Mövzular

İşlər

Mərhələlər

2015-ci ildə tamamlanmış

Mövzular

İşlər

Mərhələlər

Akademik M.Nağıyev adına Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutu üzrə cəmi:

 

 

 

3

8

32

42

-

-

42

I

 

II

 

III

 

1-3

 

4,5,6,8

 

7

 

13

 

15

 

4

16

 

21

 

5

 

-

 

-

 

-

-

 

-

 

-

 

16

 

21

 

5

 

tətbiq olunmuş elmi nəticələr 

Elmi müəssisənin adı

Tətbiq olunmuş elmi-tədqiqat işləri

 

Akademik M.Nağıyev adına Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutu üzrə cəmi:

 

Tətbiq üçün təqdim edilmiş işlər - 5

1  tətbiq olunub

1  keçicidir

 

 

 

 

Təsərrüfat müqavilələrinə əsasən görülmüş işlər

 

Elmi müəssisələrin adları

Müqavilələrə əsasən yerinə yetirilən işlərin sayı

Təhvil verilmiş işlərin dəyəri (manat)

Yerinə yetirilmiş işlər üzrə daxil olan məbləğ (manat)

Akademik M.Nağıyev adına Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutu üzrə cəmi:

-

-

-

elmi populyar nəşrlər haqqında məlumat

 

Elmi müəssisənin adı

Nəşrin adı

Elm sahəsi

Nəşr olunduğu il

Çap edən nəşriyyatın adı

Akademik M.Nağıyev adına Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutu üzrə cəmi:

 

-

-

-

-

patent-lisenziya işləri

 

Elmi müəssisənin adı

Patentə verilmiş iddia sənədlərinin sayı

Respublikada alınmış patentlər

Xarici ölkələrdə alınmış patentlər

Ekspertizadakı sənədlər

Akademik M.Nağıyev adına Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutu üzrə cəmi:

16

2

-

-

kadr  potensialı

 

Yaş həddi

Elmi işçilər

onlardan alimlik dərəcəsi olanlar

elmlər doktorları

fəlsəfə doktorları

cəmi

kişilər

qadınlar

cəmi

kişilər

qadınlar

cəmi

kişilər

qadınlar

30 yaşa qədər

 

34

 

2

 

32

 

-

 

-

 

-

 

-

 

-

 

-

30-39 yaşda

42

8

34

-

-

-

14

7

7

40-49 yaşda

33

7

26

 

 

 

15

6

9

50-59 yaşda

42

16

26

 

 

 

20

6

14

60-69 yaşda

90

34

56

22

18

4

57

19

38

70 və yuxarı yaşda

 

67

 

29

 

38

 

15

 

12

 

3

 

46

 

17

 

29

Elmi işçilərin ümumi sayı:

 

 

308

 

 

96

 

 

212

 

 

37

 

 

30

 

 

7

 

 

152

 

 

55

 

 

97

KQÜKİ-nun 2015-ci il üzrə müqayisəli göstəriciləri

 

1

Çap olunan işlər

2014

2015

 

Monoqrafiya, kitab

6

6

 

Məqalə, cəmi

Respublikada

Xaricdə

139

51

88/61

146

49

97

 

Tezislər, cəmi

Respublikada

Xaricdə

143

40

103

238

125

113

 

Patent

Müsbət rəy

3

7

2

16

2

Kadrlar cəmi

487

483

 

Elmi işçilər

AMEA-n həqiqi üzvləri

AMEA-n müxbir üzvləri

Elmlər doktoru

Fəlsəfə doktoru

314

2

6

38

159

308

2

6

37

152

3

Doktoranturada cəmi (əyani, qiyabi)

Doktoranturaya (əyani, qiyabi) qəbul

Elmlər doktoru

Fəlsəfə doktoru

27(13+14)

8(3+5)

2

6

27 (10-17)

2 (2 əyani)

2

2

4

Dissertanturada cəmi

Dissertanturaya qəbul

Elmlər doktoru

Fəlsəfə doktoru

14

5

1

4

27

9

1

8

5

Müdafiə olunan dissertasiya işləri

Elmlər doktoru

Fəlsəfə doktoru

8

1

7

2

1

1

6

Müdafiəyə hazır

Elmlər doktoru

Fəlsəfə doktoru

-

-

-

2

1

1

7

AMEA-n mühüm nəticələri sırasına daxil olunmuş

5

5

 

      İnstitutun direktoru                                     akademik Dilqəm Tağıyev

 

 

JOURNALS
Useful links