Tətbiq olunan işlər

AMEA-nın akademik M. Nağıyev adına Kataliz və Qeyri-üzvi Kimya İnstitutunun 2016-cı ildə nəzərdə tutulmuş innovasiya xarakterli işlərin yerinə yetirilməsi haqqında hesabat

1. 2016–cı ildə işlənib hazırlanmış korroziya əleyhinə “Polietilen –Polistirol Bitum modifikasiyası əsasında hidrofob hermetiklər” elmi – texniki şərtlər və tövsiyyələr Quba rayonu Suvarma sistemləri idarəsinin “Xan arxı” kanalının təmir işlərində 1800 pn.M həcmində və “Şəmkir maşın kanalının (II növbəsi)” tikintisində 4000 pn.M həcmində tətbiq olunub.(Tətbiq aktı var)

Məsul şəxslər:   t.ü.f.d. T.Hüseyinzadə

                        k.ü.f.d. H.Tahirli

                        k.ü.f.d. Ş.Bağırov 

 

2. Mingəçevir su anbarının sualtı polad qurğularında mikrobioloji bakteriayların və onların həyat fəaliyyətinin nəticəsi olan hidrogen sulfid korroziyası aşkar edilmişdir. Bu mikroorqanizmlərin  anaerob xassəli olub sudakı SO-24 ionları ilə qidalanaraq H2S ifraz etməklə, pittinq korroziyasına səbəb olması  təsdiq edilmişdir. Aşkar olunmuş korroziya prosesinin qarşısını almaq üçün göstərilən hidrotexniki qurğuların katod mühafizəsini təşkil etmək tövsiyə olunmuşdur. Bu istiqamətdə elmi-tədqiqat işlərinin davam etdirilməsi nəzərdə tutulur. (İnnovasiya xarakterli iş)

Məsul şəxslər:  k.ü.f.d. H. Tahirli

                       k.ü.f.d. S.Verdiyev

İnstitutun Tətbiq işləri - 2015

Tətbiq üçün İnnovasiya mərkəzinə təqdim edilmiş işlər

  1. Naften karbohidrogenlərinin tsiklik dien karbohidrogenlərinə selektiv oksidləşdirici dehidrogenləşməsi

İşin rəhbəri: akademik Ağadadaş Əliyev

Proses aşağı temperaturda aktiv seolit katalizatorlarının iştirakı ilə aparılır. Bunun üçün katalizatorlar sintez olunmuş, reaksiyaların kinetikası və mexanizmi öyrənilmiş və proseslərin sənayedə optimal layihələşdirilməsinin elmi əsasları işlənib hazırlanmışdır. Alınan tsiklik dienlər fizioloji aktiv maddələrin, polimer sənayesində, təbii birləşmələrin analoqlarının alınmasında və dərman preparatlarının məqsədli sintezində istifadə olunur.

  1. Etilen istehsalı üçün benzinin pirolizindən alınan ağır qatrandan təmiz naftalinin alınması

İşin rəhbəri: t.e.d. Fikrət Sadıqov

Pirolizə verilən benzinin, xammalın tərkibindən asılı olaraq naftalinin miqdarı 30%-ə qədərdir. Naftalinə kimya, o cümlədən lak-boya məhsulları istehsalında, əczaçılıqda, müdafiə sənayesində tələbat olduğu üçün onun istehsalı aktualdır. Yüksək təmizliklə naftalinin alınmasında əvvəlcə ağır qatrandan naftalin fraksiyası ayrılır, sonra isə rektifikasiya yolu ilə təmiz naftalin alınır.

  1. Üzvi qalıqlarla çirklənmiş suların təmizlənməsinin resirkulyasiyalı texnologiyasının işlənib hazırlanması.

İşin rəhbəri: Akademiyanın müxbir üzvü Qüdrət Kərbəliyev

Çirkab sularının təmizlənməsi üçün texnoloji qurğu 3 pilləli maye fazalı ekstraksiya qovşağından, faza ayrılmaları qovşağından və rektifikasiya yolu ilə komponentlərin ayrılması və onların prosesə qaytarılması qovşağından ibarətdir.

  1. Tullantısız texnologiya ilə bitsiklopentadienli dəmirferrosenin alınma üsulu

İşin rəhbəri: Gülməmməd Süleymanov

Proses aktivləşdirilmiş monotsiklopentadienlə solvatlı dəmir iki-xloridin qarşılıqlı təsir reaksiyasına əsaslanır. Ferrosen yanacaq–energetika komplekslərində oktan qaldırıcı və tüstü azaldıcı kompozisiyaların hazırlanmasında əsas komponent kimi istifadə edilir. Texnologiyanın üstünlüyü ondadır ki, onun istehsalı zamanı asan alışan və partlayışa səbəb olacaq kimyəvi reagentlərdən istifadə olunmur.

  1. Atmosfer azotunun pilot qurğuda hidrogen peroksidlə azot 1-oksidə (N2O) fiksasiyası

İşin rəhbəri: akademik Tofiq Nağıyev

Prosesin üstün cəhəti ondan ibarətdir ki, atmosfer azotunun oksidləşmə fiksasiyası prosesi axar reaktorda katalizator istifadə olunmadan aparılır. Fiksasiya qurğusu 3 seksiyadan ibarətdir:

- İlkin maddələrin saxlanma və verilməsi seksiyası

- Reaktor seksiyası

- Alınan məhsulun soyuması və toplanması zonası

Sənayedə tətbiq olunan işlər 

  1. Polistirol qatranı əsasında korroziyaya qarşı modifikasiya olunmuş örtüklərin alınması və tətbiqi

İşin təhbəri: t.ü.f.d. Talıb Hüseynzadə

Korroziya əleyhinə modifikasiya olunmuş bitum-polimer kompozisiya örtüyü “Bikoplast” meliorasiya və su təsərrüfatı sistemində magistral su kəməri və hidro texniki qurğuların tikintisində deformasiya olunmuş kanal bəndi və korroziya əleyhinə hermetiklər kimi, polad borular üçün polimer örtüklər kimi tətbiq olunur. Müvafiq tətbiq aktları alınmışdır.

Keçici işlər

  1. Ferrosenin və onun bəzi törəmələrinin dizel yanaacqlarının keyfiyyət göstəricilərinə təsiri (Heydər Əliyev adına Bakı Neft Emalı zavodunda sınaqdan keçirilmişdir).

Işin rəhbəri: k.e.d., professor Gülməmməd Süleymanov.

Dizel yanacaqlarının 75-94%-nin tam yanmasını təmin edən ferrosen və onun bəzi törəmələrinin istifadə imkanları müəyyən edilmişdir.

Tətbiq olunan işlərin siyahısı 

1971-2015

  1. “Bitum-polimer kompozisiyaların korroziyaya qarşı örtüklər kimi istifadə edilməsi ASĞ Meliorasiya və su təsərrüfatı”,  Lənkəran şəhəri, Masallı, 2015.
  2. “Alkilferrosenin dizel yanacaqlarında oktan ədədinin  yüksəldici kimi  sınaqdan keçirilməsi”. Mahaçkala neft emalı zavodu  “Xəzər” İstilik Elektrik Mərkəzi,  Mahaçkala səh. (Rusiya) 2006.
  3. “Neft şlamlarının zərərsizləşdirilməsi” – Qarasu Əməliyyat şirkəti 2005-2006.
  4. “Əhəngli kimyəvi uducunun tətbiqi”- ARDNŞ-nın Xəzər Dəniz Dalğıc və Qəza Xilasetmə idarəsi. Bakı şəh. 2000-2004.
  5. “Dəmir məmulatların üzərinin sinklə örtülməsi texnologiyası”. “Radiostroyenie”  İstehsalat Birliyi, Bakı şəh. 2003.
  6. “Neftçıxarmada və neft emalında dispetçer nəzarət sistemi” – N.Nərimanov adına Neft Qaz Çıxarma İdarəsi, Bakı şəh. 2001.
  7. “İstilik –Elektrik sistemlərində yanacağın və oksigenin sərfinə mütəmadi nəzarət sistemi”. İstilik- Elektrik Mərkəzi , Bakı şəh.2001.
  8. “Benzquanaminin uçuş informasiyalarını qeyd edən cihazların (qara qutu) örtüklərinin hazırlanmasında tətbiqi”.”Всероссийский научно-исследовательский институт Авиационных материалов”, Moskva şəh. 2000-2004.
  9.  “Neft şlamlarından nefti çıxarmaq üçün hazırlanan qurğunun tətbiqi”.Quruda neft çıxarma idarəsi, (SOCAR) Bakı səh. 1976-1997.
  10. “Kükürd tərkibli qazlardan təmiz kükürdün alınması”. Norilsk  Dağ -metallurgiya kombinatı, Norilsk (Rusiya) 1977-1990.
  11. “Absorbsiya üsulu ilə çirkab sularından  xrom və nikelin ayrılması üsulunun tətbiqi”. “Metallokultmetbıt” İstehsalat Birliyi, Bakı şəh. 1988-1989.
  12. “ İstilik və zərbəyə davamlı örtüklərin hazırlanması və tətbiqi”,Sahə poçtu, P-6209, Moskva şəh.1988-1990.
  13. “Tetra, heksa və oktadesildimetilaminlərin alınma üsulunun tətbiqi”– A.Y.Malinin adına Elmi Tədqiqat Materialşünaslıq İnstitutunun “Təcrübə   zavodu”, Moskva, k-460,1989.
  14. “TU 88-Az- 5674049  markalı polibutensulfonun tətbiqi”, K-482, Səhra poçtu-m-5848, Moskva şəh.1988-1989.
  15. “Hidrogeoloji quyuların qazılmasında kəsici dolotaların hazırlanması”- “Azərbaycangeologiya” istehsalat birliyi, Bakı şəh.1988.
  16. “Elektronika cihazlarının hazırlanmasında fosfor və borun bir mərhələli diffuziyasında bor turşusunun trietil efirinin tətbiqi”- Sahə poçtu- 6906,  Zaporojye şəh.(Ukrayna) 1987.
  17. “Trietoksiborun iştirakı ilə bor və fosforun bir mərhələli diffuziyası”.- “Opıtnıy zavod” , Stavropol şəh.(Rusiya) 1987.
  18. “Diodlarda trietoksibordan istifadə etməklə oksid örtüklərin alınması” “Elektrotexnika” istehsalat birliyi. Issık-Kul şəh.(Qırğızıstan) 1987-1989.
  19. “Yüksək piritli qurğuşun konsentratlarının emalı”. Çimkənt  qurğuşun zavodu. Qazaxıstan 1986-  1988.
  20. “Polad  məmulatlarının borlaşdırılması üçün borlu toz şəkilli tərkibdən istifadə edilməsi”. “Ozon” zavodu, Bakı şəh.1984-1986.
  21. “Tellurun (IV) “göy” yanus reaktivi ilə təyini üsulunun tətbiqi”.   “Gidrotsvetmetobrabotka” istehsalat birliyi, Mtsensk şəh. (Rusiya) 1986.
  22. “Trietoksiborun müdafiə məqsədi ilə hazırlanan yarımkeçirici cihazların   istehsalında tətbiqi” –Sahə poçtu -6419, Stavropol şəh,(Rusiya) 1986-1987.
  23. “Ftalonitril əsasında PA-6-211-5 markalı poliamid istehsalı”,Ümimittifaq Elmi-Tədqiqat Sintetik Liflər İnstitutunun təcrübə zavodu, Kalinin şəh.(Rusiya) 1983-1985.
  24. “Katalizator iştirakı ilə izoamilenlərin izoprenə  dehidrogenləşmə prosesi”.  “Nijnekamskineftexim”, Nijnekamsk şəh.(Rusiya) 1980-1983.
  25. “Alunitin tərkibində  qalliumun “göy” yanus  reaktivi  ilə təyini  üsulu” , Alüminium  zavodu, Gəncə şəh. 1982.
  26. “Mineral su mənbələrindən  karbon qazının sənaye miqyasında  istehsalı texnologiyasının işlənib hazırlanması ”. Naxçıvan qaz zavodu, Naxçıvan şəh. 1980 - hal -hazırda .
  27. “Xəzər dənizi suyundan uranı çıxarmaq üçün  gel-sorbentdən  istifadə edilməsi”, Bakı səh. 1980.
  28. “Seolit tərkibli katalizator üzərində fasiləsiz sxem üzrə alkilfenolun alınması  prosesi” .  Anqarsk NAZ İB «Ангарскнефтеоргсинтез», 1980.
  29.  “Verilmiş ölçülü hissəcikli polimetilmetakrilatın suspenziyada alınması üçün reaktorun tətbiqi” . İB «Оргстекло» SSRİ KSN, Dzerjinsk,1980.
  30. “Tereftalonitril və ftalonitrilin p-və o-ksilollardan oksidləşdirici ammonizlə alınması”,   Y.H.Məmmədəlıyev adına NKPİ-nin təcrübə -sınaq zavodu, Bakı şəh.1979-1981.
  31. “N- α –fenilizopropilasedamidin epoksid qətranının bərkidicisi  kimi istifadəsi”. “Ximprom” istehsalat birliyi, Sumqayıt  şəh.1979.
  32. “EHM «Минск-32» üçün “Axtarış” sistemi proqramı”, ATKB-nin Voronej filialı, 1979.
  33. “Kimyəvi eksperiment ilə avtomatik idarə olunma”, İB “Üzvi sintez” Sumqayıt,1978-1979.
  34. “Benzin fraksiyasının pirolizi ilə etilenin alınması prosesinin modelləşdirilməsi və optimallaşdırılmas”, İB “Üzvi sintez” Sumqayıt, 1979.
  35. “Neft kimya nazirliyinin müəssisələrində stirolun alınması prosesinin optimallaşdırılması və intensivləşdirilməsi üçün alqoritm və proqram sisteminin tətbiqi”, Sumqayıt SK zavodu, 1978.
  36. “Kimyəvi eksperimentin idarə edilməsi sisteminin tətbiqi”, İB «Сумгаитхимпром» 1975.
  37. “Neftin atmosfer və atmosfer- vakum qovulması qurğularında istilik dəyişmə sisteminin optimallaşdırılması”, Lenin adına  YBNZ, 1972.
  38. “İşlənib hazırlanmış texniki-iqtisadı model əsasında stirolun sənayedə alınması prosesinin optimallaşdırılması”,Sumqayıt SK zavodu, 1971.

Tətbiq üçün hazırlanan innovasiya xarakterli işlər.

  1. Tullantısız texnologiya ilə bitsiklopentadienil dəmir ferrosenin alınma üsulu.
  2. Emulsion tip üzvi qalıqlarla çirkləndirilmiş su mənbələrinin resirkulyasiyalı texno­logiya­sının işlənib hazırlanması.
  3. Etilen istehsalı üçün benzinin pirolizindən  alınan ağır qətrandan təmiz naftalinin alınması.
  4. Atmosfer azotunun pilot qurğuda hidrogen peroksidlə azot-1 oksidə (N2O) fiksasiyası.
  5. Naften karbohidrogenlərinin tsiklik dien karbohidrogenlərinə selektiv oksidləşdirici dehidrogenləşməsi.
  6. Oksigenli üzvi birləşmələrin (spirtlər , turşular, anhidridlər) alınması üçün effektiv katalizatorların alınması.
  7. Daşkəsən maqnetit superkonsentratının təbii qazla reduksiyası əsasında metallaşmış dənəvərlərin alınması texnologiyası.
  8. Propilenin hidrogen peroksidlə oksidləşdirilməsi yolu ilə propilen oksidə , akroleinə,  allen və metilasetilenə çevrilməsi.
JURNALLAR
Faydalı linklər